بوسه بر ضریح و در و دیوار معصومین علیهما‌ السلام

598b431dd52aecdb7af226f303ba1598_L

پرسش: چرا شیعیان به هنگام زیارت، در و دیوار حرم را می‏بوسند و به آنها تبرک می‏جویند؟

پاسخ: تبرک جستن به آثار اولیای خدا، مسأله‏ای نیست که هم اکنون در میان گروهی از مسلمانان پدید آمده باشد، بلکه ریشه‏های این رفتار را در ژرفای تاریخ زندگانی رسول خدا و صحابه آن حضرت می‏توان یافت. نه تنها پیامبر گرامی ‏و یاران وی، بلکه پیامبران پیشین نیز، بدین امر مبادرت می‏ورزیدند.

دلایل مشروع بودن تبرک به آثار اولیا از دیدگاه کتاب و سنت را از نظر شما می‏گذرانیم:

۱ ـ در قرآن کریم می‏خوانیم: هنگامی‏که یوسف صدیق، خود را به برادران خویش معرفی کرد وآنان را مورد بخشودگی قرار داد، فرمود: «إذْهَبُوا بِقَمِیْصِیْ هذا فَأَلْقُوهُ عَلی وَجْهِ أبِیْ یَأتِ بَصِیْراً: این پیراهن مرا با خود ببرید و بر صورت پدرم (یعقوب) افکنید تا دیدگانش بینا گردد.» (سوره یوسف/ آیه ۹۳) سپس در ادامه می‏آید: «فَلَمّا أَنْ جاءَ الْبَشِیْرُ ألْقاهُ علی وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِیراً: آنگاه که مژده دهنده، آن پیراهن را بر رخسار او افکند، بینایی وی بازگشت.» ( سوره یوسف/ آیه ۹۶)

این سخن گویای قرآن، گواه روشنی بر تبرک جستن پیامبر خدا، حضرت یعقوب به پیراهن پیامبری دیگر، حضرت یوسف، می‏باشد. آیا می‏توان گفت رفتار این دو پیامبر گرامی، از چهارچوب توحید و پرستش خدا خارج بوده است؟!

۲ ـ شکی نیست که پیامبر گرامی‏اسلام، به هنگام طواف خانه خدا، حجرالاسود را استلام می‏نمود و یا می‏بوسید. بخاری در صحیح خود می‏گوید: مردی از عبدالله بن عمر درباره استلام حجر سؤال کرد و او در پاسخ گفت:  «رأیت رسول الله (صلی الله علیه وآله) یستلمه و یقبّله:  پیامبر را مشاهده کردم که حجرالاسود را استلام می‏نمود و می‏بوسید.» (صحیح بخاری، کتاب الحج، باب تقبیل الحجر، صفحه ۱۵۲ ـ ۱۵۱) در صورتی که اگر لمس کردن و یا بوسیدن سنگی، شرک به خدا بود، هرگز پیامبر (که منادی توحید است) به چنین کاری مبادرت نمی‏ورزید.

۳ ـ در کتب صحاح و مسانید و در میان کتاب های تاریخ و سنن، روایات انبوهی در مورد تبرّک جستن صحابه پیامبر به آثار آن حضرت؛ مانند لباس، آب وضو، ظرف آب و… به چشم می‏خورد که با مراجعه به آنها، کوچکترین تردیدی در مشروعیّت و پسندیده بودن آن باقی نمی‏ماند.

 گرچه شمارش همه روایات در این زمینه، در این نوشتار نمی‏گنجد، ولی به عنوان مثال، دو عدد از این روایات را در اینجا یادآور می‏شویم:

۳-۱- بخاری در صحیح خود، در ضمن روایتی طولانی که شرح برخی از ویژگی‏های پیامبر و یاران او را دربردارد، چنین می‏گوید: «و إذا توضّأ کادوا یقتتِلون علی وضوئه: هرگاه پیامبر وضو می‏گرفت، نزدیک بود مسلمانان، (بر سر به دست آوردن آب وضوی آن حضرت) باهم بجنگند. (صحیح بخاری، باب مایجوز من الشروط فی الاسلام، باب الشروط فی الجهاد و المصالحه، ص ۱۹۵)

۳-۲- ابن حجر می‏گوید: «إنَّ النّبیّ کان یؤتی بالصّبیان فیبرک علیهم: کودکان را نزد پیامبر می‏آوردند و آن حضرت به منظور تبرک آنان، دعا می‏کرد.»

بدین سان، دلایل جواز تبرّک به آثار اولیای خدا روشن گشت و معلوم گردید کسانی که شیعه که را به خاطر این رفتار، به شرک و دوگانه پرستی، متهم می‏کنند، معنای توحید و شرک را درست تحلیل نکرده‏اند. زیرا شرک و پرستش غیر خدا، بدان معنا است که در کنار پرستش خدا، موجود دیگری را نیز خدا بدانیم و یا کارهای خدایی را به وی نسبت دهیم، به طوری که او را در اصل هستی و یا اثربخشی، مستقل و بی‏نیاز از خدا قلمداد نماییم. در حالی که شیعه، آثار اولیای خدا را مانند خود آنان، مخلوق و آفریده خدا می‏داند که هم در اصل وجود و پیدایش خود و هم در منشأ آثار بودن، نیازمند به خداوند یگانه اند.

شیعه تنها به پاس احترام پیشوایان خود و پیشتازان دین خدا و به منظور ابراز محبّت بی شائبه خود نسبت به آنان، بدان آثار تبرّک می‏جوید.  اگر شیعیان به هنگام زیارت حرم پیامبر و اهل بیت آن حضرت، ضریح را می‏بوسند، و یا در و دیوار را لمس می‏کنند، تنها بدان جهت است که به پیامبر گرامی ‏و عترت او عشق می‏ورزند و این یک مسأله عاطفی انسانی است که در وجود یک انسان شیفته، تجلّی می‏کند.