چرا پیامبر اکرم(ص) استغفار می‌کردند؟

247b6f95024acacb9e1c80decc27ce13_L

یکی از سؤالاتی که با خواندن سیره و احادیث گهربار معصومین علیهم ‏السلام در مورد رسول خدا صلی‏ الله‏ علیه‏ و آله مطرح می‌شود این است که «چرا پیامبر اکرم صلی‏ الله‏ علیه‏ و آله استغفار می کرد و راز این استغفار چیست و این مسئله، چگونه با عصمت ایشان سازگار است؟

پاسخ به این شبهه را می‏توان به ۵ قسمت تقسیم نمود:

۱٫ توبه، یکى از عبادات بزرگ است. خداوند در قرآن مجید، مؤمنان راستین را چنین توصیف می کند: «الصَّابِرِینَ وَ الصَّادِقِینَ وَ الْقانِتِینَ وَ الْمُنْفِقِینَ وَ الْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحارِ : آنان شکیبایند و راست گو؛ همواره اطاعت پیشه اند و انفاق گر و سحرگاهان، به استغفار می پردازند» (سوره آل عمران/ آیه ۱۷).
در آیه دیگری نیز آمده است: «کانُوا قَلِیلاً مِنَ اللَّیْلِ ما یَهْجَعُون * وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُون: شبانگاه، اندکى مى‏آرَمَند و سحرگاهان، به استغفار مى‏پردازند» (سوره ذاریات/ آیات ۱۷ و ۱۸) . چنان که مشاهده مى شود، قرآن مجید توبه را عمل بهترین مؤمنان و شب زنده داران خوانده که باعث جلب محبت الهی خواهد شد: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِین: خداوند، توبه‎کاران و پاکیزگان را دوست مى دارد» (بقره/ آیه ۲۲۲).
از آن چه گذشت، روشن مى شود که در نگاه قرآن ، اساساً توبه، عمل پارسایان و مؤمنان و عبادتى است که همه ایمان آورندگان، به آن دعوت شده اند و انجام دادن آن، گشاینده درهاى رحمت الهى و یکى از مهم ترین عوامل قُرب و وصال معبود است. اگر به حقیقت توبه نظر کنیم، آن را زیباترین جلوه خضوع و خشوع و اظهار تذلّل و زارى و اعتراف به قصور و تقصیر بنده اى بى نهایت کوچک، در برابر آفریدگارى بى نهایت بزرگ مى یابیم. از این رو، شایسته است که اولیاى الهى، پیش و بیش و بهتر از همه، این دعوت الهى را لبّیک گویند و در تمام حالات خود، بر توبه و استغفار، مداومت ورزند تا به این وسیله، به فیض قُرب الهى نایل شوند.

۲٫ استغفار و توبه، داراى مراتب و درجاتى متناسب با عاملان آن است. توبه گنه‏کاران، توبه از گناه مى باشد و توبه اولیا، توبه از پرداختن به غیرخدا و توجّه به غیرحق است.

۳٫ توبه و استغفار اولیاى الهى و معصومان، مرتبه اى بالاتر از اینها دارد. آنان چون مستغرق در ذات جمیل الهى اند و توجّه به مقام ربوبى (کمال مطلق) دارند، وقتى به خود و اعمال خویش مى نگرند، با تمام عظمت و بزرگى آن اعمال، آنها را در برابر عظمت بى نهایتِ الهى، بسیار کوچک و مایه سرافکندگى و شرمندگى مى بینند.

۴٫ استغفار براى اولیاى الهى، جنبه دفع و براى ما، جنبه رفع دارد؛ یعنى ما استغفار مى کنیم تا لغزش هایمان بخشیده شود و آنان استغفار مى کنند تا نلغزند و اصلاً گناه به سراغشان نیاید. آن بزرگان با توبه، عبادت و اطاعت، درجات عصمت خویش را شدّت مى بخشند. از این رو، استغفار و توبه، در بالا رفتن درجات و پایندگى عصمت آنان، دخالت دارد.

۵٫ توبه و استغفار و استغاثه دائمى ‏پیامبر صلی‏ الله‏ علیه‏ و آله در پیشگاه خدا، بالاترین نقش عملى را در تربیت امّت دارد و به دیگران مى آموزد که چگونه در پیشگاه خدا به توبه، تضرّع و انابه بپردازند و به جهت پاره اى از اعمال نیک، مغرور نگردند.