بهار اخلاق

ea48ff17d3ccf718acf3dcc4a67275d4_L

محمد باقر بهاری عالمی پارسا و پرهیزگار و سخت کوش در امر به معروف و نهی از منکر و عارفی سالک و مهذّب بود.او خداشناسی بود که در راه خدا از سرزنش ملامتگران نمی‌هراسید و دراجرای حدود شرعی دقت کامل داشت.

شیخ محمّد باقر بهاری، فرزند آخوند مولی محمّد جعفر حاج محمّد کافی بن مولی یوسف بن محمّد تقی بهاری است. شیخ آقا بزرگ تهرانی در «الذریعه الی تصانیف الشیعه» درباره تاریخ تولد وی چنین نگاشته‌اند: «شیخ محمّد باقر بن محمّد جعفر کافی بهاری همدانی در سال ۱۲۷۵ هـ . ق تولد یافت». ولی سید محسن امین جبل عاملی در «اعیان الشیعه» نوشته است:‌ «آیت الله حاج شیخ محمّد باقر بهاری در سال ۱۲۷۷ هـ . ق در بهار همدان متولد شد.»

حاج میرزا محمّد بهاری که مردی وارسته بود، دارای ۳ پسر به نام‌های: صادق، فرّخ و محمّد و یک دختر به نام خانم بود. همسر وی، زنی با ایمان بود. حاج میرزا محمد کاسب بود و وضعیت مالی نسبتاً خوبی داشت. از قراین و شواهد پیداست که او از راه خرید و فروش و کشاورزی، امرار معاش می‌کرد.

شیخ محمّد بهارى همراه حاج شیخ محمّد باقر بهارى به مکتب خانه ملاّ عباس على در بهار رفته و خواندن و نوشتن را آموخت و قرائت قرآن و احکام شرعى را فرا گرفت.

او علاقه زیادى به آموختن علم داشت. وى در نوجوانى دروس حوزوى را نزد ملاّ جعفر بهارى فرا گرفت.
ملا جعفر دانشمندى وارسته بود که براى تأمین مخارج زندگى خویش، از وجوهات شرعیه استفاده نمى‏کرد. او از راه کشاورزى، امرار معاش مى‏کرد. این مرد الهى گذشته از این که از مدارج علمى بالایى برخوردار بود زاهدى با تقوا نیز بود. ضمیرِ پاک، قلب مطمئن و آرامش خاطر از ویژگى‏هاى اخلاقى وى بود. گویا شکل‏گیرى پایه‏هاى اولیه علمى – عرفانى شیخ محمّد بهارى و آیهاللَّه حاج شیخ محمّد باقر بهارى در کلاس درس ملاجعفر بوده است.

شیخ محمد بهاری پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در همدان، برای ادامه تحصیل به بروجرد عزیمت می‌کند و در درس آیت الله حاج میرزا محمود بروجردی، پدر آیت الله العظمی آقا حسین بروجردی (ره) شرکت می‌کند .

شیخ محمّد باقر بهاری در سال ۱۲۹۷ هـ . ق در ۲۲ سالگی عازم عتبات عالیه شد. وی در طی ۲۰ سالی که در نجف اشرف بود، از محضر استادانی چون: ملّا حسینقلی شوندی درجزینی همدانی، میرزا حسن شیرازی، شیخ حسن مامقانی، محدّث نوری، شیخ محمّد حسین کاظمی، ملّا محمّد شربیانی، فاضل ایروانی، میرزا حبیب الله رشتی و آخوند خراسانی بهره‌ها برد و به درجه اجتهاد نایل گشت.

شیخ محمّد باقر بهاری پس از درگذشت حاج سید عبدالحمید گروسی همدانی (۱۳۱۸ هـ . ق) به درخواست اهالی همدان، به ایران برگشت و به تقاضا و اصرار بزرگان این شهر، در همدان اقامت گزید و به تدریس، اقامه نماز جماعت و ارشاد مردم آن شهر همت گماشت.

بنابر نقلی، وی در سال ۱۳۱۶ هـ . ق، به ایران برگشت.

وی عالمی پارسا و پرهیزگار و سخت کوش در امر به معروف و نهی از منکر و عارفی سالک و مهذّب بود.
او خداشناسی بود که در راه خدا از سرزنش ملامتگران نمی‌هراسید و دراجرای حدود شرعی دقت کامل داشت. وی در محل قبرستان میرزا تقی (گلزار شهدای کنونی) به اجرای حدّ می‌پرداخت.

او در بسیاری از نوشته‌هایش به دفاع از ولایت پرداخت. او هر جا که حمله‌ای نسبت به ارزشهای اسلامی صورت می‌گرفت، با بیان و قلم از آنها دفاع می‌کرد و در مواقع لازم عملاً در صحنه حضور می‌یافت.
بعد مبارزات سیاسی و اجتماعی وی از دیگر ابعاد شخصیّتی وی مهمتر و بارزتر است. حتی از بعد فقاهتی وی! تحصیل در حوزه علمیّه نجف در زمانی که این حوزه فعّال‌ترین دوره سیاسی خود را می‌گذرانید، موجب شد که بهاری در متن مسایل سیاسی قرار بگیرد.

میرزای شیرازی، شیخ الشریعه اصفهانی، میرزا محمّد تقی شیرازی، میرزا محمّد حسین نائینی، شیخ مهدی خالصی زاده و آخوند خراسانی از پیشتازان حرکتهای سیاسی تاریخ معاصر جهان اسلام بودند. اندیشه‌های سیاسی آنان در ذهن شاگردانشان ریشه دوانید و آنها را به عرصه سیاست کشانید.

از آیت الله شیخ محمّد باقر بهاری در رشته‌های مختلف علوم اسلامی تألیفات فراوانی به جای مانده است. سید محسن امین به نقل از آیت الله شیخ محمّد حسین بهاری (پسر بهاری) ۴۴ کتاب نام می‌برد.

آیت الله شیخ محمّد باقر بهاری در سال ۱۳۳۳ هـ . ق و بنابر نقلی، در سال ۱۳۲۲ هـ . ق، در همدان درگذشت و در کنار مقبره حضرت امام زاده عبدالله ـ علیه السلام ـ در همدان، در مقبره‌ای که به قبر آخوند معروف است (ساختمان زینبیه کنونی) به خاک سپرده شد.

وی ۴ پسر و ۴ دختر داشت، یکی از فرزندان او به نام شیخ محمّد حسین بهاری است که مردی فاضل، خوش منش و نیک سیرت بود. او برخی از آثار چاپ نشده پدرش را به چاپ رسانید و سال ۱۴۱۱ هـ . ق در ۸۶ سالگی در همدان دار فانی را وداع گفت.

بهاری در عرفان و قرآن، ‌از محضر آیت الله العظمی آخوند ملا حسینقلی شوندی همدانی بهره‌ها برد. شاگردان مکتب تربیتی آخوند را بیش از ۳۰۰ نفر ذکر کرده‌اند.

سید احمد کربلایی، سید ابوالقاسم اصفهانی، شیخ محمد بهاری همدانی، دولت آبادی، شیخ باقر آقا موسی، میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، سید محمد سعید حبوبی، شیخ آقا رضا تبریزی، شیخ علی (فرزند آخوند)، شیخ علی قمی، شیخ مولی شراره، از شاگردان مشهور آن عارف وارسته هستند. شیخ محمد بهاری از برجسته‌ترین شاگردان آخوند ملا حسینقلی همدانی بودند. به تعبیر شیخ آقا بزرگ تهرانی، هو اجلهم اعظمهم. او شاگرد آخوند