اخلاق و تربیت اسلامی ۱

5aa19e728bef1c77e6154986436b290c_L

نظام تربیتی اسلام، ایمان و تعبد و تجربه و عمل را درجهت شکل‌گیری شخصیت اخلاقی فرد به خدمت می­گیرد و با تهذیب نفوس، زمینه تحقق «ملکه اخلاقی» را فراهم می­سازد و به همین دلیل تزکیه نفس نقش عمده­ای را در انسان‌سازی ایفا می­کند؛ چنانکه آیه کریمه می­فرماید: «یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمۀ»

تعلیم

تعلیم به معنی آموختنف یعنی انتقال معلومات از معلم به متعلم است و در تعریف آن گفته‌اند «پرورش نیروی فکری و بعد عقلانی انسان» و به تعبیر دقیق‌تر «فراهم آوردن زمینه برای رشد و شکوفایی استعدادهای ذهنی انسان»

تربیت

تربیت مصدرباب تفعیل از ماده «ربی، یربو» به معنی رشد است و تربیت یعنی رشد دادن معنای اصطلاحی تربیت عبارت است از «رشد دادن یا فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی استعدادها و به فعلیت رساندن قوای نهفته یک موجود» از موارد استعمال این واژه در قرآن چنین بر می‌آید که قرآن از واژه تربیت، تربیت مادی را اراده کرده است؛ اما در خصوص تربیت معنوی و اخلاقی، قرآن کریم از واژه «تزکیه» و مشتقات آن استفاده کرده است؛ مفهوم لغوی تزکیه رشد دادن و اطلاح و پاکسازی است. واژه «تزکیه» فراگیر ترین واژه­ای است که قرآن در مورد تربیت اخلاقی به کار برده، هر چند واژه­های قرآنی دیگری چون «رشد» و «هدایت» را نیز می­توان به نوعی ناظر بر تربیت معنوی و اخلاقی دانست. در روایات از واژه­های «تهذیب»،«تأدیب»،«تنزیه» و «تطهیر» نیز به منظور تربیت اخلاقی استفاده شده است.

اخلاق

اخلاق جمع «خُلق و خُلُق» است. خُلق عبارت است از «سیمای باطنی و هیأت راسخ نفسانی که به موجب آن افعال نیک و بدت اختیاری، بدون تکلف و تأمل از انسان صادر شود». این حالت بر اثر تعلیم و تربیت و تمرین و مماریست برای نفس پدید می­آید و خصلت و حالت ثابتی می­شود. بدانگونه که رفتارهای پسندیده یا ناپسند، به طور طبیعی و بدون آنکه به فکر کردن و سنجیدن نیاز باشد از انسان سر می­زند.