می‌خواهم ببینند

851a3e9c866bd8216df247b9d7bec9b3_L

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند و به خدا و روز رستاخیز ایمان نمی‌آورد.

” ریا ” که در ادبیات پارسی ما از آن به ” سالوس ” تعبیر شده را عملی گویند که تنها برای خوش آمد دیگران و با نیت نمایان شدن آن عمل انجام گیرد .

 “ریا” از مادّۀ “رأی” به معنی این است که شخص کاری را به انگیزۀ جلب توجه مردم انجام دهد. و نیز به معنای تظاهر و نشان دادن به غیر است و در اصطلاح به معنی این است که انسان کار خوبی انجام دهد و قصدش تظاهر و نشان دادن به مردم باشد نه برای خدا، خواه این کار عبادی باشد مانند نماز و خواه غیر عبادی باشد مانند انفاق.

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَ الأذَى کَالَّذِی یُنفِقُ مَالَهُ رِئَاء النَّاسِ وَ لاَ یُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ » (بقره/۲۶۴)

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند و به خدا و روز رستاخیز ایمان نمی‌آورد.»

خداوند متعال در سوره ماعون می فرماید:«أرأیت الذی یکذب بالدین * فذلک الذی یدع الیتیم * ولا یحضّ علی طعام المسکین  فویل للمصلین * الذین هم عن صلاتهم ساهون * الذین هم یراؤون« (ماعون / ۱ – ۶). یعنی آن کسانی که در نماز خود ریا می کنند. در مورد تفسیر این آیات از امام علی (ع) روایت شده است که آن حضرت فرمودند: ریاکاران در نماز آن کسانی هستند که در پیش چشم مردم نماز می خوانند تا مردم ایشان را ببینند و به ایشان نگاه کنند و گمان کنند که ایشان نیز در خط ایمان حرکت می کنند و به ستایش ایشان بپردازند.

البته تفسیری فراگیرتر از این هم وجود دارد و آن این است که تکیه روی نماز به خاطر این است که نماز بارزترین مصادیق عبادت است. و گرنه ریا به نماز اختصاص ندارد. بلکه همان گونه که آیات کریمه به شخصیت ریاکاران اشاره می دارند اینان رویکردی الهی ندارند و نسبت به خدا اخلاصمند نیستند و به دنبال رضایت خداوند هم هم نمی باشند. تمام اعمال نیکی که انجام می دهند برای این است که مردم آنان را بستایند و در بین مردم نام نیکی از آنان شایع شود تا از این طریق بتوانند بعضی از خواسته های خود نایل شوند. از این رو عبارت «الذین هم یراؤون» در بعضی از تفاسیر اینگونه تفسیر شده است، کسانی که نماز می خوانند و کارهای نیک انجام می دهند و در کارهای عمومی مشارکت می کنند تا مردم ایشان را ببینند و کارشان به هیچ وجه برای کسب رضایت الهی نیست. چرا که ایشان فاقد عمق معنوی و عبادی لازم برای عمل صالح هستند و به مسائل نگاهی سطحی دارند.

امام صادق(ع) فرمودند:

در روز قیامت بنده ای که نماز نخوانده است را می آورند. او می گوید: پروردگارا! برای رضای تو نماز گزارده ام. پاسخ داده می شود: بلکه نماز گزاردی که بگویند : فلانی چه نماز خوبی میخواند! (پس ای فرشتگان) او را به دوزخ ببرید.  بنده ای دیگر را می آورند که قرآن آموخته است.   او میگوید: پروردگارا! برای رضای تو قرآن یاد گرفتم.

به او گفته میشود: بلکه(قرآن) یاد گرفتی که گفته شود:  فلانی چه صدای خوشی دارد.! (پس ای فرشتگان) او را به دوزخ ببرید.  بنده ی دیگری را می آورند که جهاد و کارزار کرده است،او می گوید: خدایا برای خاطر تو جهاد کردم. به او گفته می شود: بلکه( با دشمنان) جهاد نمودی که بگویند: فلانی چقدر شجاع است! (پس ای فرشتگان) او را به دوزخ ببرید.

پس متوجه می شویم که ریا یک مسئله اساسی .مهم است . ممکن است انسان را عاقبت به شَرکند حال به این حدیث توجه کنید تا دریابید که ریا چقدر به انسان و عاقبت او ضربه می زند.

امام صادق(ع) فرمودند:

هر ریایی شرک است. هرکس برای مردم کار کند ، اجر او بر مردم است. و هرکس برای خدا کار کند، اجر او بر عهده خداوند است.

دین مبین اسلام با شدید ترین الفاظ به تقبیح پدیده زشت ریا و ریاکاری پرداخته و چه از منظر قرآن کریم و چه در قالب احادیث و روایات معصومین علیهم السلام ، این پدیده نکوهیده را تقبیح کرده است .

قرآن کریم در جایی می فرماید : ” هر کس به دیدار پروردگارش امید بسته ، باید کاری شایسته کند و کسی را شریک پروردگارش قرار ندهد .”

امام صادق (ع) در خصوص این آیه می فرمایند : ” انسان ، کار صوابی را انجام می دهد ، اما خدا را در انجام آن کار در نظر ندارد ، بلکه ستایش مردم را در نظر می گیرد و مشتاق است تا انجام آن کار را به گوش مردم برساند . چنین انسانی در پرستش آفریدگار دچار شرک شده است .”

می بینیم که در این آیه شریف و تفسیر آن از سوی معصوم (ع) ، از ریا تعبیر به شرک شده و از آنجا که فرد ریاکار ، خود به قبح و زشتی این عمل در حین انجام آن آگاه نیست ، از آن به ” شرک پنهان ” یاد کرده اند .

اثر این گناه در به جا آوردن واجبات نیز تا بدان حد است که حتی موجب ابطال آن می گردد ، تا انجا که صادق آل محمد (ع) در خصوص ریا و ریاکاری و اثر آن در به جا آوردن واجبات دین می فرمایند : ” هر کس به خاطر تعریف مردم ، نماز بخواند و یا روزه بگیرد  یا به حج رود ، در کار خود شریک آورده و شرک ورزیده است . “

حال به بررسی انواعی از ریا که در قرآن ذکر شده می پردازیم :

ریا در انفاق:

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَ الأذَى کَالَّذِی یُنفِقُ مَالَهُ رِئَاء النَّاسِ وَ لاَ یُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ »(بقره/۲۶۴)

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند و به خدا و روز رستاخیز ایمان نمی‌آورد.»

ریا در رفتن به جنگ با دشمنان:

«وَ لاَ تَکُونُواْ کَالَّذِینَ خَرَجُواْ مِن دِیَارِهِم بَطَرًا وَ رِئَاء النَّاسِ وَ یَصُدُّونَ عَن سَبِیلِ اللّهِ »(انفال/۴۷)

«و مانند کسانی نباشید که از روی هوی پرستی و غرور و خود نمایی در برابر مردم، از سرزمین خود را به سوی میدان بدر بیرون آمدند و (مردم را) از راه خدا باز می‌داشتند.»

ریا در عبادت:

از پیامبر اسلام (ص) روایت شده:

«هر کس نماز بخواند و ریا کند شرک ورزیده و هر که روزه بگیرد و ریا کند شرک ورزیده و هر که صدقه دهد و ریا کند شرک ورزیده »

آنگاه این آیه را خواند:

«فَمَنْ کانَ یَرجُو لِقاءَ رَبِه فَلْیَعْمَل عَمَلاً صَالِحاً و لا یُشْرِک بِعبادَهِ رَبِه أحَداً » (کهف ۱۱۰)

«پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند.»

ریا در نماز:

ریا کاری در نماز از ویژگیهای منافقان و نشانه‌های نفاق به شمار رفته است:

«إِنَّ الْمُنَافِقِینَ یُخَادِعُونَ اللّهَ وَ هُوَ خَادِعُهُمْ وَ إِذَا قَامُواْ إِلَى الصَّلاَهِ قَامُواْ کُسَالَى یُرَآؤُونَ النَّاسَ وَ لاَ یَذْکُرُونَ اللّهَ إِلاَّ قَلِیلاً » (نساء/۱۴۲)

«منافقان می‌خواهند خدا را فریب دهند و هنگامی که به نماز بر‌می‌خیزند، با کسالت بر می‌خیزند، و در برابر مردم ریا می‌کنند و خدا  را جز اندکی یاد نمی‌نمایند.»

ریا موجب موارد زیر می شود:

باطل شدن انفاق:

« یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَالأذَى کَالَّذِی یُنفِقُ مَالَهُ رِئَاء النَّاسِ… » (بقره/۲۶۴)

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید بخششهای خود را با منّت و آزار باطل نسازید! همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم انفاق می‌کند…»

محرومیّت از محبّت خدا:‌

« …إِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبُّ مَن کَانَ مُخْتَالاً فَخُورًا…و َالَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَـاء النَّاسِ… » (نساء/۳۶-۳۸)

«خداوند کسی را که متکبر و فخر فروش است دوست نمی‌دارد…و آنها کسانی هستند که احوال خود را برای نشان دادن به مردم انفاق می کنند…»