خواندن به نام خدا ، برای خدا به راه خدا

80d315f5dc26569c9004e0b0b654ba3d_L

قاری قرآن تنها به خواندن الفاظ، بدون توجه به معانی آن اکتفا نکند؛ بلکه همراه با قرائت آن در معانی قرآن اندیشه کند. از آیاتش پند گیرد؛ چنان که امیرمؤمنان امام علی علیه السلام در وصف پرهیزکاران می‌فرماید: آنان در شب به پا خاسته و قرآن را شمرده و با تدبر تلاوت می‌کنند.

بی گمان تلاوت به معنای خواندن و تدبر در معنای آن در خصوص کتاب های آسمانی از جمله قرآن، می بایست به عنوان امری روزانه انجام شود؛ زیرا خواندن و تدبر در آیات قرآن افزون بر ایجاد شناخت نسبت به هستی، فرمان هایی را نیز به خواننده منتقل می کند که بر پایه آن می تواند به سعادت دنیا و آخرت دست یابد و زندگی خویش را به درستی مدیریت نماید.

به ویژه آن که قرآن از سوی خداوندی فرو فرستاده شده است که آفریدگار و پروردگار هستی و انسان است و خیر و صلاح وی را بیشتر می داند و می خواهد.

به نظر می رسد که قرائت به معنای خواندن مطلق است ولی تلاوت به معنای خواندنی خاص است که شخص آیات و یا سوره های قرآنی را پشت سر هم می خواند. راغب اصفهانی براین باور است که تلاوت افزون بر ویژگی خواندن پیاپی و پشت سر هم از ویژگی دیگری نیز برخوردار می باشد که عبارت از تدبر در آیات و معانی آن است. بنابراین هر نوع قرائتی را نمی توان تلاوت نامید. قرآن کریم افزون بر بیان ارزشمندی تلاوت (یونس آیه ۶۱ و صافات آیه۳) و توصیه بدان (احزاب آیه ۳۴) به آثار تلاوت عموم کتب آسمانی و آثار تلاوت قرآن و تأثیر آن و نیز موانع تأثیر و آداب تلاوت اشاره می کند. در این نوشتار بخشی از این آیات برای تبیین جایگاه تلاوت و ارزش و آثار آن مورد بحث و بررسی قرار می گیرد تا انگیزه ای برای تلاوت همراه با تدبر پدید آید.

برای تلاوت این قرآن عزیز باید آدابی را رعایت کرد که از جمله آنها موارد زیر است :

الف) مسواک زدن که پیامبر صلی الله علیه و آله بر آن دستور داده است؛

ب) وضو و طهارت داشتن هنگام تلاوت قرآن؛

ج) پناه‌ بردن به خداوند پیش از قرائت قرآن: قرآن کریم می‌فرماید: «وقتی قرآن می‌خوانی، از (شر) شیطان رانده شده به خداوند پناه ببر». سوره نحل»

د) قرائت از روی قرآن که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «قرائت قرآن از روی مصحف بهترین اعمال امت من است.»

ه) قرائت قرآن با صدای خوش که خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله فرمود: «هر چیزی زیوری دارد و زیور قرآن، صوت نیکو است.»

و) قرائت قرآن همراه با خشوع؛ قرآن می‌فرماید: «آیا وقت آن نرسیده است که دل‌های مؤمنان در برابر ذکر خدا و آنچه از حق نازل شده، خاشع گردد؟

ز) قرائت همراه با حزن و با حالت اندوه؛ پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «به راستی قرآن همراه با حزن نازل شده است؛ بنابراین هنگامی که قرآن می‌خوانید گریه کنید و اگر گریه نکردید، حالت گریه به خود بگیرید »

ح) تلاوت قرآن همراه با ترتیل؛ قرآن می‌فرماید : « ورتل القرءان ترتیلاً » ؛ سوره مزمل،  قرآن را با دقت و تأنی بخوان.

یعنی قاری قرآن تنها به خواندن الفاظ، بدون توجه به معانی آن اکتفا نکند؛ بلکه همراه با قرائت آن در معانی قرآن اندیشه کند. از آیاتش پند گیرد؛ چنان که امیرمؤمنان امام علی علیه السلام در وصف پرهیزکاران می‌فرماید: آنان در شب به پا خاسته و قرآن را شمرده و با تدبر تلاوت می‌کنند. جان خویش را با آن محزون می‌سازند و دوای درد خود را از آن می‌گیرند. هرگاه به آیه‌ای برسند که در آن تشویق باشد با علاقه و امید به آن روی می‌آورند و روح و جانشان با شوق بسیار در آن خیره می‌شود و آن را همواره «نصب العین» خود می‌سازند و هرگاه به آیه‌ای برخورد کنند که در آن بیم باشد، گوش‌های دل خود را برای شنیدن آن باز می‌کنند و صداهای ناله و برخورد زبانه‌های آتش در گوششان طنین‌انداز است

در کنار این آداب ظاهری برای قرائت قرآن ، آداب باطنی وجود دارد که به شرح زیر است:

۱- یادآوری عظمت کلام الهی:

تذکر عظمت کلام و علو مرتبه آن و یادآوردن فضل و لطف الهی بر خلق که چنین کلامی را از عرش جلال، امر به نزول اجلال فرموده و آن را به فهم بندگان خود نزدیک ساخته و کلام خود را لباس حروف پوشانیده تا مخلوقان را طاقت شنیدن آن‌ها باشد.

۲- یادآوری عظمت صاحب کلام:

در وقت قرآن خواندن، متذکر تعظیم صاحب کلام گردد و یادآورد که آنچه می‌خواند کلام بشر نیست؛ بلکه کلام خداوند علام و خالق شمس و قمر است و بداند که در خواندن کلام او نهایت خطر است و همچنان که سزاوار نیست که بی‌طهارت دست بر جلد و ورق و کلمات آن مالند، همچنین بر زبان‌های ناپاک که به کلمات ناشایست متکلم می‌گردند، سزاوار نیست که آن را بخوانند و دل‌های آلوده به رذایل اخلاق را نشاید که به حول معانی آن بگردند.

۳- اندوه در هنگام تلاوت:

با حزن و رقت قلب تلاوت نماید. از حضرت امام صادق علیه ‌السلام مروی است که: « قاری قرآن، محتاج به سه چیز است: دلی خاشع، و بدنی فارغ و مکانی خلوت؛ زیرا هرگاه دل او خاشع باشد شیطان از او می‌گریزد. چون بدن او از مشاغل فارغ باشد، دل او متوجه قرآن خواندن می شود و عارضه‌ای عارضش نمی‌شود که او را از نور قرآن و فواید آن محروم سازد. چون در مکان خلوتی باشد و از خلق کناره گرفته باشد، باطن او با خدا انس می‌گیرد و حلاوت خطاب‌های الهی را که با بندگان صالح خود کرده، می‌یابد و لطف او را به ایشان می‌داند و چون از این مشرب جامی نوشید. هیچ حالی را بر این اختیار نمی‌کند و هیچ وقتی را از این خوشتر نمی‌دارد؛ زیرا در آن وقت بی‌واسطه در مناجات با پروردگار است »

۴- حضور قلب:

یعنی افکار دنیوی و وساوس باطل را در وقت تلاوت قرآن ترک کند و اندیشه‌اش متمرکز در کلام الهی باشد.

۵- تدبر در معانی:

تدبر در معانى قرآن آن امری غیر از حضور قلب است. خدای تعالی می‌فرماید : «أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ   أَقْفَالُهَا » ؛ آیا تفکر و تدبر در معانی قرآن نمی‌‌کنند یا بر دل‌های ایشان قفلها زده‌اند؟! (سوره محمد/۲۴ )

۶- توجه به حقیقت معنا:

قاری قرآن تنها به تدبر در فهم معنی ظاهر اکتفا نکند؛ بلکه سعی کند تا حقیقت معنی بر او روشن شود. پس چون به آیه‌ای رسد که مشتمل بر صفات الهی است، مثل« وَهُوَ السَّمِیعُ البَصِیرُ » یعنی: او شنوا و بیناست . سوره شورى/۱۱

 یا مثل«هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِکُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَکَبِّرُ»؛ اوست خدای یکتایی که غیر او خدایی نیست سلطان مقتدر عالم، پاک از هر نقص و آلایش، منزه از هر عیب و ناشایست، ایمنی ‌بخش، نگهبان جهان و جهانیان، غالب و قاهر با جبروت و بزرگوار منزه و پاک از هر چه بر او شریک پندارند . سوره حشر/۲۳٫

در معانی این اسماء و صفات نیکو تأمل کند تا شاید که اسرار آن‌ها بر او منکشف گردد.

با این شرایط ،خواندن قرآن از مهم ترین اعمال ما مسلمانان است.