خودشناسی-مرتبه نباتی-مزاج

هر چند که ما از طریق وراثتی به نوع خاصی از مزاج ملبّس گردیده ایم و لیکن در فرآیند رشد و نمو ، عمدۀ اثر پذیریِ مزاجی ما از طریق تغذیه صورت می پذیرد ، مثلا باتغذیه نامناسب طبیعت مزاجی ما به سمت یک طبع غالب می رود و اعتدال مزاجی ما را به هم می زند .

mazha

هر انسانی بصورت کلی در یک از نه گروه طبایع قرار می گیرد :

– معتدل     

– گرم  – سرد        

– خشک – تر

– گرم و تر(بهاری یا دموی)      

– گرم و خشک (تابستانی یا صفراوی)      

– سرد و خشک (پاییزی یا سوداوی)   

– سردو تر (زمستانی یا بلغمی)

هر اندازه که ما به تعادل مزاج نزدیک تر شویم ، نفس انسانی آماده تر می شود برای رشد و شکوفایی ، و روند تربیت با سهولت و صحت بیشتری صورت می پذیرد .

اثر مزاج جسمانی تا به حدی بر جان ما زیاد است که دین مبین اسلام یک فتح باب گسترده در رعایت شئون تغذیۀ مناسب و درمان های متعادل کننده مزاج نموده است و احادیثی که در این زمینه از اهل بیت علیهم السلام رسیده است بی شمار است .

جناب شیخ بهایی در اواخر دفتر پنجمِ کشکول آورده است :

امام امیرالمومنین علی (علیه السلام) به یکی از دانشمندان یهود فرمودند :

هرکس طبع او معتدل باشد ، مزاج او معتدل گردد ، و هرکس مزاجش معتدل گردد ، اثر نفس انسانی در او قوی گردد ، و هرکس اثر نفس در او قوی گردد ، به سوی کمالات بالا می رود ، و هرکس به سوی کمالات بالا رود ، به اخلاق نفسانی متخلق شود ، و هرکس به اخلاق نفسانی متخلق شود ، موجودی انسانی شود نه حیوانی ، و به باب ملکی ( فرشته خویی ) درآید و چیزی او را از این حالت برنگرداند .

پس یهودی گفت : الله اکبر ! ای پسر ابوطالب تمام فلسفه را گفته ای.

 ۱۰۰۱کلمه – علامه حسن زاده آملی حفظه الله – جلد ۱- کلمه ۱۲۲

نکته : قابل توجه ، در تشخیص نوع مزاج ،اثر آن در زمینه سازی شخصیت می باشد  ، لکن این مطلب نباید فراموش شود که اثر مزاج بر رفتار و شخصیت نباید چنان مطلق در نظر گرفته شود که اختیار ما در خودسازی روحی ، سلب شده انگاشته شود و تمام خلقیات نفس را به مزاج ربط داده و تمرین های اخلاقی را که اصل شکل گیری شخصیت ماست بی اثر فرض نماییم .

     پس جایگاه مزاج را همان زمینه ساز بودن در سهولت یا سختی کسب ملکات و خلقیات بدانیم و نه بیشتر .