قرآن در کلام رهبری – سوره فاتحه آیات ۱- ۴

متن آیه:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ (۱) الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ (۲) الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ (۳) مالِک یوْمِ الدِّینِ (۴)

139305251003116883420134

ترجمه:

به نام خداوند بخشند ه مهربان *ستایش خدای را که پروردگار جهانیان* دارای رحمت همگانی و خاص* فرمانروای روز جزا است

حضور قلب در نماز

کلام رهبر:

یک وقت انسان نماز می خواند، مثل بقیه ی عادات روزانه؛ مسواک می زنیم – فرض بفرمائید – ورزش می کنیم، همین جور نماز هم میخوانیم در وقت. یک وقت نه، انسان نماز میخواند، با این احساس که میخواهد حضور در محضر پروردگار پیدا کند. این یک جور دیگر است. ما همیشه در محضر پروردگاریم؛ خواب باشیم، بیدار باشیم، غافل باشیم، ذاکر باشیم. لیکن یک وقت هست که شما وضو میگیرید، تطهیر میکنید، خودتان را آماده میکنید، با طهارت جسم، با طهارت لباس، با طهارت معنویِ ناشی از وضو و غسل میروید خدمت پروردگار عالم. ما در نماز باید یک چنین احساسی داشته باشیم. رفتیم خدمت پروردگار، عرض کردیم؛ با این حال وارد نماز باید شد؛ خود را در مقابل خدا باید احساس کرد؛ مخاطب باید داشت در نماز. والّا صرف اینکه یک امواجی را که ناشی از کلمات و حروف هست، در فضا منتشر کنیم، این آن چیزی نیست که از ما خواسته شده. میشود همینطور گفت: «الحمد للَّه ربّ العالمین. الرّحمن الرّحیم. مالک یوم الدین. ..»(۱) و امواجش را منتشر کنیم. همین را میشود با قرائت خوب هم خواند، اما بی توجه، که باز هم همان منتشر کردن امواج صوتی است در هوا. این، آن چیزی نیست که از ما خواسته شده. از ما خواسته شده که در حال نماز دلمان را ببریم به پیشگاه پروردگار؛ از دلمان حرف بزنیم، با دلمان حرف بزنیم؛ اینها مهم است. این را در وضع ترویج نماز، در نمازی که خود ما میخوانیم، نمازی که به دیگران تعلیم میدهیم، این نکته ی روح نماز را باید توجه کنیم.۱۳۸۷/۰۸/۲۹

تفسیر:

الْحَمْدُ لِلَّهِ – یعنی همه صفات عالی و ستایش ها و سپاسها برای آن خدایی است که سزاوار پرستش است چون او دهنده همه نعمت ها و توانایی بر آنها است، او آفریدگار و پروردگار جهانیان است، ضمناً از این آیه دو چیز استفاده میشود. ۱- وجوب شکر نعمت دهنده ۲- راه و طرز آن الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ – معنای این دو صفت و فرق آنها با هم در تفسیر «بِسْمِ اللَّهِ» گذشت و تکرار آنها پس از حمد بمنظور تأکید است ولی علی بن عیسی رمانی میگوید: ذکر این دو صفت پس از بسم اللَّه و پس از حمد تکراری است زیرا پس از بسم اللَّه چون کلمه «اللَّه» بمعنای کسی است که شایستگی پرستش دارد «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» بیان سبب این لیاقت و شایستگی است و پس از حمد برای بیان علت و سبب این شکر و سپاس است.

مالِک یوْمِ الدِّینِ- پس از بیان مالکیت خدا در این عالم، این آیه مالکیت و سلطنت او را در جهان دیگر بیان میکند و منظور از «یوم» (روز) زمان است مطلقا نه روز اصطلاحی مقابل شب. بعضی میگویند: منظور از «روز» ادامه نور و روشنی است تا سر نوشت ها تعیین شده هر کسی در مکان خود مستقر گردد. در باره «یوْمِ الدِّینِ» جبائی میگوید یعنی روزی که بر دین جزا و پاداش داده میشود. محمّد بن کعب معتقد است یعنی روزی که جز دین چیزی سود نمی بخشد. با اینکه خدا مالک همه عالمها است علّت اینکه او را فقط مالک روز دین و عالم آخرت معرفی میکند بیان عظمت و اهمیت آن روز است مانند آیه کریمه: «رَبُّ الْعَرْشِ» خدای عرش که برای بیان عظمت عرش است. ضمناً این آیه بر اثبات معاد و لزوم ترس و امید از آن، دلالت دارد زیرا تصور آن جهان خوف و امید را در انسان پدید می آورد.

منبع: ترجمه تفسیر مجمع البیان، ج ۱، ص: ۴۳