خودشناسی – مراتب نفس انسان

مراتب نفس انسان غیر متناهی است لکن جهت طرح موضوع در مباحث تربیتی معمولا علما چهار مرتبه اساسی را موشکافی می نمایند که عمده اصول تربیتی در این چهار مرتبه موضوعیت پیدا می کند .

nafs-1-380x202

مرتبه جمادی فصل مشترک انسان با جمادات مراتب مادون تربیت در این مرتبه است که رفتارهای ظاهریِ ما بروز و ظهور دارد        

مرتبه نباتی فصل مشترک انسان و نبات است مراتب مادون تربیت شاخصه آن دو چیز است :   

     ۱ – رشد ونمو         ۲ – تولید مثل                              

   مرتبه حیوانی فصل مشترک انسان و حیوان است مراتب متوسط تربیت شاخصه آن حرکت با اراده داشتن است

(( تحت تاثیر قوای ادراکی(خیال و وهم) و قوای تحریکی (غضب و شهوت)  ))

   مرتبه انسانی فصل مختص انسان است مراتب عالی تربیت را در برمی گیرد شاخصه آن ادراک کلیات است و حکومت عقل

(( تحت تأثیرِ عقلِ نظری : هدایتگر خیال و وهم)و عقلِ عملی : هدایتگر غضب و شهوت ))

 

نکته : این مراتب در طول هم هستند یعنی مثلا آثاری که از حیوان مشاهده می شود از آثار گیاه قویتر و بیشتر است.

      شاید برای کسی این سوال باقی باشد که دانستن این مراتب با تربیت چه رابطه ای دارد ، همانطور که اشاره شد تا ما مراتب و ابعاد وجودی مخاطبِ تربیت ، یعنی انسان را نشناسیم هیچ راهی برای تربیت استعدادهای نهفته در این مراتب نداریم .

     مثل اینکه یک بذرِ گیاه را بگذاریم روی یک سطح و بدون اینکه معرفت به ویژگی های گیاه و نیازهای آن داشته باشیم منتظر رشد وشکوفایی اش باشیم .

     لذا باید ابتدا بذر را بشناسیم و بدانیم استعداد تبدیل شدن به چه گیاهی را داراست و بعد از آن بدانیم که درچه شرایطی به شکوفایی می رسد و سپس برای رشد استعدادهایش اقدام عملی مناسب نماییم .