خودشناسی – شرح فصل و احادیث

انسان موجودی است که ما می خواهیم با شناخت او به شناخت حقیقتی بپردازیم که مخاطب اصلی تربیت اسلامی می باشد .

موثر

انبیاء الهی علیهم السلام از دیرباز همواره مخاطبین خود را به شناخت این حقیقت وسیع و بی انتها ، یعنی نفسِ خودشان ترغیب می نموده اند .در اسلام نیز فصل قابل توجهی از روایات به این موضوع واهمّیت شناخت آن پرداخته است .

احادیث خودشناسی

بعنوان نمونه به بخشی از فرمایشات امیرالمؤمنین (علیه آلاف التّحیّه و الثّناء) در این زمینه از کتاب شریف ((غرر الحکم و دررالکلم)) می پردازیم :

 

  • أعظَمُ الجَهلِ جَهلُ الإنسانِ أمرَ نَفسِهِ

بزرگترین نادانی، نادانی انسان در کار نفس خودش است .

  • أَعْظَمُ الْحِکْمَهِ مَعْرِفَهُ الإِنْسانِ نَفْسَهُ

بزرگترین دانش خودشناسی است .

  • أفضَلُ العَقْل مَعرِفَهُ الإنسانِ نَفسَهُ ، فمَن عَرَفَ نَفسَهُ عَقَلَ ، و مَن جَهِلَها ضَلّ

برترین خرد شناسایی انسان به نفس خودش است ، پس هرکه خود را شناخت با خرد است و آنکه خود را نشناخت گمراه است .

  • الکَیِّسُ مَن عَرَفَ نفسَهُ و أخلَصَ أعمالَهُ

زیرک کسی است که خود را شناخت .

  • العَارِفُ مُن عَرَفَ نَفسَهُ فَاَعتَقَها و نَزَّهَها عَن کُلَّ ما یُبَعِّدُها

عارف کسی است که نفس خود را شناخت و آن را آزاد کرد و از هرچه که دورش می کند پاک گردانید .

  • المَعرِفَهُ بِالنَّفسِ أنفَعُ المَعرِفَتَینِ

معرفت نفس نافعترین دو معرفت است (معرفت آفاق و معرفت انفس).

  • عَجِبتُ لِمَن یَنشُدُ ضالَّتَهُ و قَد أضَلَّ نَفسَهُ فلا یَطلُبُها !

در شگفتم از کسی که گمشده خود را می جوید و خودش را گم کرده است .

  • غایَهُ المَعرِفَهِ أن یَعرِفَ المَرءُ نَفسَهُ.

غایت معرفت این است که آدمی خود را بشناسد .

  • کَیفَ یَعرِفُ غَیرَهُ مَن یَجهَلُ نَفسَهُ ؟ !

کسی که از خود آگاهی ندارد چگونه از دیگری آگاهی می یابد .

  • مَن عَرَفَ نَفسَهُ فقَدِ انتَهى إلى غایَهِ کُلِّ مَعرِفَهٍ و عِلمٍ

آن که خود را شناخت به نهایت هر آگاهی و دانش رسید .

  • مَن عَرَفَ نَفسَهُ جاهَدَها ، مَن جَهِلَ نَفسَهُ أهمَلَها

هر که نفس خود را شناخت با آن مجاهده می کند، و آن که  نفس خود را         نشناخت ،آن را مهمل می گذارد .

  • مَعرِفَهُ النَّفسِ أنفَعُ المَعارِفِ

خودشناسی سودمندترین دانش هاست .

  • نالَ الفَوزَ الأکبَرَ مَن ظَفِرَ بِمَعرِفَهِ النَّفسِ

آن کس که به خودشناسی دست یافت، به بزرگترین رستگاری رسیده است .

  • مَن عَرَفَ نَفسَهُ عَرَفَ رَبَّهُ

هرکس خود را شناخت، پروردگارش را شناخت .

  • عَجِبتُ لِمَن یَجهَلُ نَفسَهُ کَیفَ یَعرِفُ رَبَّهُ ؟

در شگفتم از کسی که جاهل به خوداست ، چگونه می خواهد پروردگارش را بشناسد .