رشد در شجره طیبه صالحین به چه معناست؟

0cd16382a44dd5666a6cdb7bae9c7fbd_L

هر چند تا کنون در تعریف مراحل سه گانه اجرای فرایند صالحین، مرحله رشد را، مرحله اصلی در بین مراحل جذب و تثبیت و رشد دانستیم، اما به دلیل آنکه مفهوم مرحله رشد در روانشناسی تربیتی برای مقاطع زمانی کوتاه مدت به کار می‌رود و رشد انسان در جریان صالحین، در واقع در طول پروسه‌ی حیات او و در دراز مدت صورت می‌پذیرد، از این پس، برای شناسایی مفهوم رشد در این اساس، با گذشت مراحل جذب و تثبیت که نهایتا یکسال و اندی زمان می‌برد متربی تا رسیدن به مرحله مربی گری و تا هر وقت که در مسجد حضور می‌یابد در واقع در حال گذراندن دوره‌ی رشد است.

البته باید توجه داشته باشیم که این برداشت، بر اساس نظریه‌ای است که برای رشد و تعالی انسان حد یقفی قائل نیست و اثبات می‌کند که انسان می‌تواند حتی به مرتبه‌ای برسد که به قول شاعر:

تا به جایی رسد که می‌نرسد
پای اوهام و پایه افکار

به عقیده روانشناسان علوم تربیتی؛ رشد دارای انواع و جنبه‌های متفاوتی است که شناخت هر یک از این جنبه‌ها و کیفیت خاص آن، بطور قطع و یقین مربیان و سرگروه‌های صالحین را در رسیدن به اهداف رشد در گروه کمک خواهد کرد.

به هر حال در وهله نخست، وقتی از رشد صحبت به میان می‌آید معمولا دو نوع آن مورد بررسی قرار می‌گیرد: یکی رشد طبیعی و دیگری رشد محیطی.

 

رشد طبیعی و رشد محیطی

رشد طبیعی یا نضج، با رشد جسمی و عصبی (بیولوژیک) کودک و نوجوان سر و کار دارد که معمولا به یادگیری و تجربه بستگی ندارد اما بر خلاف رشد طبیعی، رشد محیطی معمولا در اثر تجربه و یادگیری در محیط پیرامون صورت می‌پذیرد.

 

رشد روانی

البته در این میان، روانشناسان تربیتی همچنین از رشد اصطلاحا با عنوان «رشد روانی» یاد می‌کنند که این تعبیر، برای بکارگیری در سیر تربیتی صالحین مناسب‌تر می‌باشد. در رشد روانی معمولا به جنبه‌ها و ابعاد مختلف رشد انسان، بخصوص رشد عقلانی یا ذهنی، عاطفی یا هیجانی، اجتماعی و اخلاقی توجه می‌شود.

 

هدف نهایی در جریان شجره طیبه صالحین

چنین به نظر می‌رسد که اگر منظور از رشد را در جریان صالحین، همان رشد روانی بگیریم پس بر این اساس؛ دستیابی به چهار سطح متفاوت از رشد، یعنی همان سطوح عقلانی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی هدف نهایی ما در جریان صالحین است که تلاش برای رسیدن به آن درست بمثابه تلاش برای تربیت انسان‌هاست.

در مفردات راغب اصفهانی، لغات «رَشد» و «رُشد» هر دو به معنای هدایت و رستگاری و در نقطه مقابل واژه «غیّ» به معنای ضلالت و گمراهی به کار رفته‌اند. چنانچه قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید:

«لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی» (سوره بقره/۲۵۶)
«کار دین با اجبار نیست (بلکه) راه هدایت و ضلالت بر همه کس روشن گردیده است.»

اما به هر حال، از آنجا که در آیه شریفه «و لقد اتینا ابراهیم رشده من قبل» در استعمال کلمه رشد، رشد طبیعی حضرت ابراهیم مد نظر قرار گرفته لذا راغب در مفردات، رشد را مربوط به امور دنیوی و اخروی هر دو بر شمرده ولی «رَشَد» را صرفا مختص امور اخروی می‌داند. قرآن کریم نیز در این باره توصیه می‌کند که نزول رحمت الهی و زمینه‌سازی برای رشد را همواره از درگاه ایزد منان طلب نمایید، آنجا که می‌فرماید:

«ربنا اتنا من لدنک رحمه و هیّی لنا من امرنا رَشَدا» (سوره کهف/۱۰)
«پروردگارا ما را از نزد خویش رحمتی عطا فرما و برای ما در کارمان رشد و تعالی مهیا ساز.»

در هر صورت و در این مجال، لازم به یادآوری است که در جریان پیاده‌سازی سیر تربیتی صالحین در مسجد، مراد از رشد، همان هدایت و سعادت و کمال و تعالی معنوی افراد می‌باشد که در بخش‌های دیگر سایت به تفصیل بدان خواهیم پرداخت.