مراحل رشد از منظر اسلام

4556f9757414c95d6b9db044b0c9421c_L

آدمی از آن زمان که پا به عرصه حیات می‌گذارد تا هنگامی که به درجه کمال برسد همواره مراحل متوالی و بهم پیوسته‌ای از رشد را پشت سر می‌گذراد که می‌توان آن‌ها را به منزله‌ی فصل‌هایی از تاریخ حیات او قلمداد کرد. مراحل این رشد؛ گرچه به ظاهر متوالی، مستمر و یکنواخت به نظر می‌رسد ولی در حقیقت، هر مرحله از مرحله‌ی دیگر متفاوت است و در هر یک از این مراحل، انسان دارای ساختمان روانی خاصی می‌گردد که در رفتار او متبلور است. بنابراین، تربیت در صورتی صحیح و ثمر بخش خواهد بود که بر اساس مراحل رشد صورت پذیرد.

هر چند مراحل رشد از دیدگاه اندیشمندان علوم تربیتی؛ نوعا چهار، پنج یا شش مرحله می‌باشد؛ اما از منظر اسلام، رشد سه مرحله هفت ساله دارد که تا بیست و یک سالگی به نقطه اوج می‌رسد.

در وسایل الشیعه؛ روایتی از امام صادق علیه السلام، نقل شده که می‌فرمایند: پسر بچه هفت سال بازی می‌کند، و هفت سال قرآن (یا خواندن و یا نوشتن) می‌آموزد و ادب می‌آموزد، و سپس هفت سال او را ملازم و همراهت ساز؛ اگر به راه آمد رستگار گردید (چه بهتر) و گرنه در او خیری نیست.

همچنین، در روایت ارزشمند دیگری از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله، در این باره آمده است که:

«فرزند هفت سال آقا و سرور است، هفت سال بنده است و هفت سال وزیر. اگر در بیست و یک سالگی از اخلاق او راضی بودی که بسیار خوب و مطلوب است وگرنه او را واگذار که در پیشگاه خدای متعال معذوری.» (وسایل الشیعه/ج۱۵/ص ۱۹۵)

همانطور که مشاهده شد در این دو روایت شریف و ارزشمند؛ تربیت انسان از تولد تا بیست و یک سالگی، در سه مرحله گنجانده شده و برای هر سه مرحله، مدت زمان یکسان، یعنی هفت سال در نظر گرفته شده است که عبارتند از:

۱) مرحله اول: مرحله بازی و سیادت، از تولد تا هفت سالگی

۲) مرحله دوم: مرحله آموختن قرآن، خواندن و نوشتن و ادب آموزی از هفت سالگی تا چهارده سالگی

۳) مرحله سوم: مرحله وزارت و مشارکت در امور و آموختن حقوق و احکام از چهارده سالگی تا بیست و یک سالگی

بر این اساس و مطابق با آموزه‌های تربیتی دینی، پرواضح است که مربی صالحین بیشتر با مرحله دوم و سوم رشد از دیدگاه اسلام، یا همان مراحل تعلیم و تربیت و نیز مرحله عمل و مشاوره سر و کار دارد، پس بنابراین، هر چند در حلقه‌های تربیتی صالحین، می‌توان رده‌های سنی از هفت تا هفتاد سال را پوشش داد اما در این میان، عمده‌ترین وظیفه مربی و سرگروه صالحین، تلاش برای رشد و تعالی افراد، در همان محدوده‌ی سنی هفت تا بیست و یک سال می‌باشد.