راه رسیدن به رشد و تعالی در اسلام

6783792c7419427295335dc3ce02b000_L

هر چند تربیت انسان کامل، یکی از اهداف نهایی طی مسیر رشد در جریان صالحین است اما از آنجا که توان مربی گری افراد مختلف با یکدیگر متفاوت است و نیز ظرفیف مخاطبان یا همان اعضای حلقه‌های تربیتی حتما با هم تفاوت دارد، پس دستیابی به این هدف؛ یعنی تربیت انسان کامل، از همان ابتدا، مد نظر قرار نمی‌گیرد. ولی در عین حال، دانستن این نکته همواره ضرورت دارد که در شریعت آسمانی اسلام، نقطه پایانی طی مسیر رشد، رسیدن به مرتبه کمال انسانی است.

استاد شهید مرتضی مطهری؛ انسان کامل را، انسان نمونه، انسان والا و انسان اعلا می‌داند و در معرفی انسان کامل می‌گوید: انسان کامل کسی است که در همه ارزش‌های انسانی، هماهنگ با هم و در حد اعلا رشد کرده باشد.

استاد شهید، به بهانه همین بحث؛ از رشد کاریکاتوری سخن به میان آورده و افرادی را که تنها یک بعد از ابعاد انسانی‌شان رشد کرده باشد و یا تنها به یکی از صفات شایسته اخلاقی آراسته شده باشد صاحبان چنین رشدی می‌داند.

همچنین در کتاب انسان کامل؛ استاد مطهری، به موضوع جزر و مد صفات اخلاقی در جامعه نیز اشاره شده و این مطلب در واقع جزء موانع اصلی رسیدن به کمال در انسان معرفی شده است. همچنین شهید مطهری در ادامه راه مقابله با این مشکل را رساندن افراد به مرزهای تعادل در اخلاق بر می‌شمرد.

حال به جهت اهمیت این موضوع، در این بخش ابتدا به بررسی راه‌های رسیدن به کمال از منظر شریعت آسمانی اسلام می‌پردازیم و سپس رشد مطلوب ویژه اعضاء در حلقه‌های تربیتی صالحین را با یکدیگر به اجمال مورد بحث و بررسی قرار خواهیم داد.

همانگونه که قبلا گفتیم قرآن کریم؛ رشد را در نقطه مقابل «غیّ» به معنای ضلالت و گمراهی به کار برده است، آنجا که می‌فرماید:

«قد تبین الرشد من الغی»

و به دیگر سخن آنکه از منظر اسلام، طی مسیر هدایت و راهیابی به مرتبه والای رستگاری و سعادت، در واقع هدف اصلی سپری کردن دوره رشد در حلقه‌های تربیتی صالحین است.

 

وظیفه اصلی سرگروه شجره طیبه صالحین

هدایت؛ یعنی نشان دادن راهی که به هدف انسان منتهی شود و ضلالت؛ یعنی عدول از صراط مستقیم.

بر این اساس، مربی صالحین موظف است تلاش نماید تا خودش و اعضای گروهش را همواره در صراط مستقیم نگه دارد. قرآن کریم؛ حاصل مجاهدت در راه حق را، شناخت راههای رسیدن به خدا می‌داند، چنانچه می‌فرماید:

«والذین جاهدوا فینا لنهدینهم اقتده»
«آنان کسانی بودند که خدا خود آنان را هدایت کرد و تو نیز از راه آنان پیروی نما.»

حال بر این اساس، اگر بپرسید رسیدن به مرتبه‌ای که بتوان در آن تحت هدایت خداوند رحمان قرار گرفت چگونه است؟ در پاسخ به این سئوال، باز هم یادآور می‌شویم که تنها با مجاهدت در راه حق، رعایت تقوای الهی، تلاش برای اصلاح نفس و عمل به نسخه شفابخش قرآن مجید می‌توان شایسته هدایت پروردگار شد.

اصولا قرآن کریم، خودش یکی از عوامل اصلی رشد یا هدایت انسان هاست و از همین روست که می‌فرماید:

«ذلک الکتاب لا ریب فیه، هدی للمتقین» (سوره بقره/۲)
«این کتاب بی‌هیچ شکی هدایتگر پرهیزگاران است»

پس همانطور که پیشتر گفتیم در این آیه‌ی شریفه، شرط بهره مندی از هدایت قرآن مجید، رعایت تقوی الهی و پرهیزگاری و پاکی است و از آنجا که فاعل این پرهیزگاری و پاکی همواره خود انسان است و انسان خود، عامل اصلی هدایت و ضلالت در زندگی خویش است.

پس درمطالب بعدی، به بیان برخی عوامل هدایت و ضلالت از منظر اسلام می‌پردازیم تا بر این اساس، مربی صالحین برای طی مسیر رشد، تا حدودی با برخی موانع و راهکارهای پیش رو آشنا گردد.