مؤلفه‌های اساسی در جریان تثبیت (۴) ، بستر‌سازی برای رشد

eda8d07e2f8b89e75897e379264dc261_L

چهارمین مؤلفه اثرگذار در مرحله تثبیت در شجره طیبه صالحین؛ زمینه‌سازی و بسترسازی برای رشد اعضای حلقه‌های تربیتی صالحین است. در این مرحله، مربی باید فرد را با وظایف و تکالیف انسانی و دینی‌اشآشنا کند و او را در مسیر رشد و تعالی و تربیت و کمال قرار دهد. به کارگیری روش‌های تربیتی اسلامی و نیز شناساندن آموزه‌های عملی تربیت دینی به جوانان و نوجوانان در دوره‌ی تثبیت، در واقع عامل موثری در به حرکت درآوردن آنان، در مسیر خیر و سعادت و تعالی و کمال خواهد بود.

 

مربی باید به جوان بیاموزد که بدون داشتن طرح و برنامه مدون و دقیق، طی مدارج کمال و تعالی در زندگی ممکن نیست و همیشه کسانی در زندگی به رشد و تعالی رسیده‌اند که نظام مند و هدف دار زندگی کرده‌اند.

 

اصول اساسی تربیت در مرحله تثبیت در شجره طیبه صالحین

بدین منظور، آموزش اصول اساسی و مهم: ۱- نظم در زندگی، ۲- نیاز به مشورت و ۳- تمرین و ممارست در انجام رفتار نیک، در واقع بمنزله‌ی اصول اساسی تربیت، در مرحله‌ی تثبیت، قبل از ورود به مرحله‌ی رشد به شمار می‌آیند.

زیرا اگر در مرحله تثبیت، در واقع فرد ضرورت نظم در زندگی، احساس نیاز به مشورت و همچنین طعم خوش عادت کردن به انجام رفتار نیک بر اثر تمرین و ممارست را فرا گرفت، پس از آن دیگر، بصورت خود انگیخته و خودجوش، به دنبال پیمودن راه رشد و تعالی خویش خواهد بود و بر این اساس حضورش در مسجد و پایگاه استمرار خواهد یافت.

در این باره علاوه بر این تلاش مربیان، برای حاکم کردن فضای تبلیغاتی معنوی در پایگاه و مسجد نیز یکی دیگر از راهکارهای اساسی بسترسازی و زمینه‌سازی رشد و تعالی افراد و به تبع آن، تثبیت حضور آنان در جمع اعضای حلقه تربیتی است، چنانکه اگر بر فضای حاکم در حلقه صالحین، فضایل اخلاقی؛ همچون: ادب، صفا و صمیمیت و مهربانی و دوستی غالب باشد، بطور قطع و یقین، ذائقه فطری مخاطبان با این جمع گره خورده و به ندرت اتفاق می‌افتد که متربی از چنین جمعی جدا شود، یا فاصله بگیرد.

اصل اول: نظم در زندگی

همچنین به منظور عادت دادن متربیان به برنامه ریزی، نظم در زندگی و داشتن هدف؛ حتما لازم است که مربی حلقه صالحین، در راستای عینیت بخشی به آموزه‌های تربیتی دینی در جلسات صالحین تلاش نماید. بعنوان مثال، توجه دقیق مربی به ساعت شروع و پایان جلسه، حضور بموقع و سر وقت او در جلسات و سایر اقداماتی از این دست، قطعا می‌تواند به عینیت بخشی آموزه نظم در زندگی متربیان کمک نماید.

اصل دوم: احیاء حس نیاز به مشورت

یکی دیگر از اصول لازم الاجرا در مرحله تثبیت که با هدف بسترسازی برای ورود به دوره رشد صورت می‌پذیرد، احیاء و زنده کردن حس نیاز به مشورت و نیز راهنمایی گرفتن از اهل فن، از سوی متربیان در طول زندگی است، چنانچه در باب اهمیت این موضوع، در روایات اسلامی می‌خوانیم که هر کس فرزانه‌ای ارشادگر در زندگی نداشته باشد هلاک خواهد شد.
بنابرین، متربی در دوره تثبیت، باید حتی الامکان با اصول و فواید مشورت آشنا شود، بر سر دو راهی‌های تردید به افراد دارای صلاحیت مشورت دهی ارجاع داده شود و با هدایت مربی و سرگروه، در بعضی از تصمیم گیری‌های مهم زندگی به مشاوران امین و ناصح مراجعه نماید.

البته باید توجه داشت که همواره عینیت بخشی به این آموزه‌ی تربیتی مهم می‌تواند از طریق تنظیم وقت مشاوره و راهنمایی ویژه متربیان با مهره‌های کلیدی و اثر گذار مسجد و پایگاه صورت پذیرد و یا در جلسات حلقه تربیتی و نشست‌هایی از این قبیل؛ مربی یا سرگروه تجربیات عملی خود را که حاکی از نتایج مثبت مشاوره گرفتن در زندگی است برای اعضاء بازگو نماید.
همچنین مربی برای تکمیل این مقوله بسیار مهم و ضروری، می‌تواند توضیحاتی اجمالی پیرامون این بیت شعر در گروه ارائه کند که گفته می‌شود:

طی این مرحله بی‌همرهی خضر نکن   /   ظلمات است بترس از خطر گمراهی

اصل سوم: زمینه‌سازی ممارست و تمرین اعمال و رفتار نیک در حلقه صالحین

و بالاخره در پایان، سومین اصل مهمی که به منظور بسترسازی برای رشد متربیان در مرحله تثبیت، به مربیان و سرگروه‌های صالحین توصیه و پیشنهاد می‌شود، فراهم آوردن زمینه ممارست و تمرین اعمال و رفتار نیک در گروه و نیز عمل به تکلیف و دستورات دینی و الهی در طول زندگی است.

در این باره، در روایات اسلامی آمده است که در صدر اسلام، برخی اصحاب برای آنکه به کم حرفی عادت کنند و کمتر حرف بزنند در دهانشان سنگ ریزه می‌گذاشتند، و نیز نقل شده است در جبهه نیز گاهی برخی از نوجوانان و جوانان رزمنده دوره دفاع مقدس، بایکدیگر مسابقه انجام مستحبات و ترک مکروهات می‌گذاشتند تا این رفتار بر اثر تمرین و ممارست ملکه رفتاری آن‌ها شود و به آن عادت کنند.

به عقیده کارشناسان علوم تربیتی، ممارست بر کار نیک و تمرین انجام اعمال خوب، به مرور زمان تبدیل به عادت حسنه و ملکه‌ی رفتاری خیر در افراد خواهد شد. پس بر این اساس و بعنوان مثال، مربی صالحین می‌تواند در مرحله تثبیت، برای اعضای حلقه تربیتی خود، جدولی مثل جدول «مشارطه، مراقبه و محاسبه» طراحی کند و آنان را به محاسبه نفس و رصد انجام خوبی‌ها و ترک بدی‌ها در طول ایام حیات عادت دهد.

که در این خصوص مربی، همچنین می‌تواند در کنار پیاده‌سازی روش انجام تمرینی و ممارستی کار نیک که بیشتر به سعی و تلاش متربی بر می‌گشت خودش هم با بکارگیری روش تربیتی تکرار و تلقین، به ملکه شدن صفات پسندیده در مخاطبان کمک کند، زیرا که به عقیده‌ی دانشمندان علوم تربیتی تکرار محرک، همیشه موجب جلب توجه بیشتر در فرد خواهد شد و تلقین و تبلیغ همیشه حساسیت مخاطب را، نسبت به موضوع تربیتی مد نظر افزایش خواهد داد.

 

موفقیت در دوره رشد منوط به بسترسازی در دوره تثبیت

در هر صورت، در پایان این بخش و قبل از ورود تفضیلی به دوره رشد؛ در این مجال، ذکر این نکته ضروری است که یادمان باشد موفقیت مربی در مرحله رشد هرگز بدون زمینه‌سازی و بسترسازی در مرحله تثبیت ممکن نخواهد شد همانگونه که نمی‌توان بدون گذراندن پیش نیازهای یک درس، واحدهای درسی ترم بالاتر از آن را پاس کرد.

بر این اساس، آشنایی اجمالی با سه اصل: ۱- نظم، ۲- مشورت و ۳- ممارست در انجام کارهای نیک؛ که در مرحله تثبیت، بدان اشاره شد در واقع به منزله طی کردن پیش نیازهای برداشتن دروس مربوط به دوره رشد در خلال سال اول حضور متربی در مسجد خواهد بود. البته در این خصوص، شایان ذکر است که این برداشت بر اساس دیدگاه کسانی است که زمان تثبیت قطعی و مطمئن را یک سال می‌دانند و فرصت کافی پیاده‌سازی این مراحل را دارند زیرا انجام این فرایند برای افرادی که دوره تثبیت را کوتاه و مقطعی می‌دانند و تکمیل آن را در بازه‌های زمانی یک تا سه ماهه شدنی می‌پندارند به این شکل که گفته شد ممکن نیست.

علاوه بر آنکه، از دیگر آسیب‌های اعتقاد به تثبیت مقطعی و حصول اطمینان خاطر از تداوم حضور فرد در گروه، تنها پس از طی دوره‌های زمانی یک تا سه ماهه آن است که چنین حلقه تربیتی‌ای، بطور قطع و یقین تا پایان سال دچار ریزش‌های احتمالی فصلی خواهد شد و بتدریج کسانی که مثلا با هدف شرکت در اردوی پایان دوره‌ی تابستانی و امثال آن، مدتی بطور منظم در برنامه‌ها شرکت کرده‌اند احتمال دارد که با آغاز سال تحصیلی و شروع فصل مدارس، از مسجد فاصله بگیرند. این در حالیست که اگر کسی در طول یک سال متمادی و در تمام فصول چهارگانه آن، مقید به حضور در نمازهای جماعت و سایر مناسبت‌های مذهبی در مسجد شد قطعا چنین فردی به آسانی از گروه جدا نخواهد شد.