بایسته‌های جذب در طرح صالحین (۳) ، جذب با کیمیای محبت

1d1408e4e294e66373eaa690c4062382_L

یکی از عوامل موثر در انجام فرایند جذب، توان برقراری ارتباط با متربی، از سوی مربی و سرگروه است. البته، هر چند برقراری ارتباط فی نفسه و بخودی خود، در واقع هنر مربی و سرگروه به شمار می‌آید اما باید توجه داشته باشیم که هرگز در این زمینه بدون مخاطب شناسی درست، نمی‌توان با دیگران ارتباط برقرار کرد چنانچه اسلام از یک سو به کیفیت برقراری ارتباط اشاره دارد و در آموزه‌های تربیتی خود حتی نوع، عمق و نحوه‌ی نگاه کردن افراد را نیز در جذب مخاطب موثر می‌داند…

قرآن کریم یکی دیگر از شاخصه‌های اصلی و صفات برجسته نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله را که در واقع رمز نفوذ حضرت (علیه السلام) در جامعه هدف می‌داند، مجهز بودن ایشان به اکسیر کم نظیر محبت و کیمیای ارزشمند عطوفت و رحمت و نرمی و ملاطفت بر می‌شمرد.

چنانچه خداوند متعال به پیغمبر رحمت (صلی الله علیه و آله) که همگان او را به عنوان «رحمه للعالمین» می‌شناسند می‌فرماید:

«فبما رحمه من الله لنت لهم و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک» (آل عمران/۱۵۹»

«به موجب لطف و رحمت الهی، تو برایشان نرم دل شدی، که اگر تند خوی سخت دل بودی از پیرامونت پراکنده می‌شدند.»

 

مربی صالحین، باید اهل مدارا و نرمی باشد

بر این اساس، مربی صالحین، باید برای جذب دلها، اهل مدارا و نرمی باشد، صبر و حوصله به خرج دهد و با بی‌حوصلگی و تندی متربیان را از گرد خویش فراری ندهد، در این باره، حتما شما هم این مثل معروف را شنیده‌اید که می‌گویند: «از محبت خارها گل می‌شود.»
و نیز به قول شاعر نکته بین و ظریف:

درس معلم ار بود زمزمه‌ی محبتی / جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را

به هر حال، در بیان اهمیت این موضوع، همین بس که مولای متقیان امیر مومنان، علی (علیه السلام) در فرمان خویش به مالک اشتر رمز نفوذ در دلهای مردم را مهر و محبت برشمره و می‌فرماید:

«و اشعر قلبک الرحمه للرعیه و المحبه لهم و اللطف بهم…» (نهج البلاغه/نامه ۵۳)
«احساس مهر و محبت به مردم و ملاطفت با آن‌ها را در دلت بیدار کن…»

حال که دانستیم فرآیند جذب در جریان صالحین، نخست امری درونی است و به اخلاص و معنویت فرد بر می‌گردد و نیز متذکر شدیم که مربی و سرگروه صالحین باید خودش اول مثل چراغ روشنایی داشته باشد تا کسانی را که گرایش فطری به نور و روشنایی دارند به خود جذب نماید. اکنون به بیان نکاتی چند در خصوص سایر مولفه‌های اثر گذار بیرونی و فرایند جذب می‌پردازیم:

 

توان برقراری ارتباط با متربی
یکی از عوامل موثر در انجام فرایند جذب، توان برقراری ارتباط با متربی، از سوی مربی و سرگروه است. البته، هر چند برقراری ارتباط فی نفسه و بخودی خود، در واقع هنر مربی و سرگروه به شمار می‌آید اما باید توجه داشته باشیم که هرگز در این زمینه بدون مخاطب شناسی درست، نمی‌توان با دیگران ارتباط برقرار کرد چنانچه اسلام از یک سو به کیفیت برقراری ارتباط اشاره دارد و در آموزه‌های تربیتی خود حتی نوع، عمق و نحوه‌ی نگاه کردن افراد را نیز در جذب مخاطب موثر می‌داند. و از دیگر سو به مربیان تربیتی توصیه می‌کند که پس از شناخت ظرفیت مخاطبانشان، تنها به‌اندازه درک و فهم آنان، پیام رسانی و تبلیغ نمایند، در این باره، در روایات اسلامی می‌خوانیم:

«کلم الناس علی قدر عقولهم»
«با مردم به‌اندازه درک و فهم‌شان سخن بگویید.»

در خاطرات شهید مظلوم، دکتر آیت الله بهشتی (ره) آمده است که گاهی پیش خودش ابراز ناراحتی و نگرانی می‌کرد و با خود سخن می‌گفت. وقتی با اصرار از وی خواستند که دلیل نگرانی‌اشرا بگوید اظهار داشت: «در تمام عمر و تمام طول زندگی‌ام از هیچ چیز به این‌اندازه رنج نبرده‌ام که در بعضی مواقع آن ارتباط شایسته و نیکویی را که باید با انسان‌ها برقرار کنم گاه موفق نبوده‌ام.»

 

اهمیت برقراری ارتباط
اهمیت موضوع برقراری ارتباط در این رابطه چنان است که در سیره عملی رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله آمده است که برخورد ایشان با دیگران طوری بود که از هر کس از مخاطبان آن حضرت (صلی الله علیه و آله) ، چه میانسال، چه جوان، چه با سواد یا بی‌سواد، و چه روستایی یا شهری، می‌پرسیدند: اکنون که خدمت حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) شرفیاب شدید، فکر می‌کنید چه کسی نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) از همه عزیزتر است؟ حتما می‌گفت: من! .

همچنین رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله، در زمینه برقراری ارتباط موثر با مخاطبانش چنان دقت داشتند که وقتی در جمع قرار می‌گرفتند و سخنرانی می‌کردند، حتی نگاهشان را نیز به طور مساوی بین افراد تقسیم می‌نمودند.

در این خصوص، امام صادق علیه السلام، در روایتی ارزشمند می‌فرمایند:

«کان رسول الله صلی الله و علیه و آله یقسم لحظاته بین اصحابه، فینظر الی ذا و ینظر الی ذا بالسویه»
«همیشه رسول خدا صلی الله علیه و آله لحظه‌های خود را میان افراد بطور مساوی تقسیم می‌کرد.

 

مخاطب شناسی جذب

به هر حال در این مجال و به جهت اهمیت موضوع، در ارتباط با مخاطب شناسی جذب، بیان دو نکته مهم دیگر حایز اهمیت اساسی است که بدان می‌پردازیم:

اول آنکه مربی صالحین باید بداند قرار است با یک انسان ارتباط برقرار کند، با یک خلیفه خدا بر روی زمین، با یک اشرف مخلوقات.
در این خصوص، ذکر مضمون یکی از فرمایشات ارزشمند امام راحل (ره) در جمع معلمان خالی از لطف نیست، که می‌فرمایند:

«فکر نکنید این تنها یک بچه کشاورز یا نجار و بقال است. بلکه فکر کنید این دانش آموز، رئیس جمهور آینده، وکیل آینده و یا وزیر آینده این مملکت خواهد شد.»

البته، نگاه اسلام نیز به این موضوع درست به همین شکل است، چنانچه در روایت معروف رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله، پیرامون سه دوره متوالی هفت ساله در تربیت فرزندان، وقتی در خصوص هفت سال اول، سخن به میا نمی‌آید، ایشان می‌فرمایند: «الولد سید سبع سنین» ، یعنی: کودک در هفت سال اول سید است، آقاست، احترامش کنید، بگذارید فرمانروایی کرده و سیادت داشته باشد.
که این روایت می‌تواند ناظر به اهمیت تکریم شخصیت مخاطب نیز باشد.

دومین نکته حائز اهمیت اساسی در موضوع مخاطب شناسی جذب آن است که مربی و سرگروه صالحین همواره به تفاوت انسانها و متمایز بودن هر فرد از دیگری توجه داشته باشد زیرا در واقع، هر متربی جوان و نوجوان، یک انسان خاص، با صفات و ویژگی‌های منحصر به فرد خود می‌باشد که دنیایی متفاوت از دیگران دارد، پس بر این اساس، مربی نباید هیچ وقت به دنبال پیچیدن یک نسخه واحد برای تمامی مخاطبانش باشد.

در این میان چه بسا دیده می‌شود که گاهی کسی با یک لبخند جذب می‌شود، دیگری نیازمند تلنگری است که تامل کند و به یکی نیز باید تشر زد تا از خواب غفلت بیدار شود و به حرکت درآید. به دیگر سخن آنکه، مربی اول باید بداند که مخاطبش کیست؟ ، در چه سطحی قرار دارد؟ ، در شرایط فعلی در حال طی کردن کدام مسیر است؟ و از همه مهمتر نیاز واقعی او چیست؟

حال، وقتی مربی صالحین، به اهمیت این مسئله پی برد که انسان‌ها متفاوتند و روح و روان آدمی که نیازمند تربیت است، در واقع فرمول بردار نیست و نسخه تربیتی واحدی ندارد، آنگاه، به نگاه جامع و کاملی در این زمینه دست خواهند یافت و لایه‌های پنهان جذب و مخاطب شناسی در جریان صالحین برایشان مکشوف خواهد شد، شناختی که دستیابی به آن، قطعا در برنامه ریزی‌های تربیتی آینده او مفید و موثر خواهد بود.