سیره فردی ائمه اطهار (علیهم السلام) در امر بهداشت و نظافت

081844b8a29c886d25746ccb5304f59d_L

در سیره پیشوایان دینی اهمیت دادن به نظافت و پاکیزگی جسم و جان از جایگاه ویژه ای برخوردار است، تا بدانجا که علاوه بر فطری شمردن این امر۱ و نقش آن در طول عمر، از یک نگاه بنای اسلام را بر آن دانسته اند.« فان الله تعالی بنی الاسلام علی النظافه»۲.

بهداشت جسم

۱٫ نظافت منزل : روایت شده است که یکی از کارهای حضرت امیر(ع) در منزل، جارو کردن بوده است .۳
و نیز از پیامبر (ص) روایت شده است که : « شب زباله هایتان را در منزل نگاه ندارید ، چرا که جایگاه شیطان است »۴.

۲٫ بهداشت دهان و دندان : رسول خدا ­(ص) می فرمایند: اگر بر امتم سخت نبود ، امر می کردم که برای هر نمازی مسواک بزنند.۵ و نیز امیرالمومنین(ع) دندان های مبارکشان را از بالا به پایین مسواک می زدند .۶    و دو بار مسواک زدن در هر روز از جمله سنت های پیامبران شمرده شده است .۷ رسول خدا (ص) علاوه بر آنکه قبل از خواب مسواک می زدند، مسواکشان را در شب کنارشان می نهادند تا پس از بیدار شدن نیز مسواک بزنند .۸

۳٫ شستن سر: پیامبر گرامی اسلام (ص) سر و محاسن مبارکشان را با سدر می شستند .۹

۴٫ عطسه کردن: رسول خدا (ص) می فرماید: هنگام عطسه کردن دستانتان را جلو صورت بگیرید و با صدای آهسته عطسه کنید .۱۰

۵٫ ستردن موهای زائد: روایت شده است که کسی که نسبت به زدودن موهای زائد بدن خود اهتمام نداشته باشد، از زمره پیروان اهل بیت(ع) نیست.۱۱

۶٫ جلوگیری از آب دهان انداختن : راوی می گوید که هرگز ندیدم که امام رضا (ع) در معابر عمومی آب دهان بیندازد.۱۲

۷٫ روز جمعه، روز نظافت : معمول است که در هر آیینی روزی در هفته را به عنوان روز تعطیلی و نظافت و عبادات خاص مشخص می کنند . در اسلام روز جمعه به عنوان روزی تعیین شده است که نیکوست مسلمانان در آن ضمن پوشیدن بهترین لباس های خود و پیش از حاضر شدن در مراسم عبادی سیاسی نماز جمعه، به یک نظافت کامل بپردازند :
امام صادق (ع) : « روز جمعه خود را بیارایید و غسل کنید و خوشبو سازید و موهای خویش را شانه زنید و پاکیزه ترین لباس خود را بپوشید ».۱۳

۸٫ کوتاه کردن ناخن و شارب(سبیل): بلند گذاشتن ناخن از جمله عواملی شمرده شده است که فراموشی را در پی دارد .۱۴( البته بلند گذاشتن قدری از ناخن ها برای خانم ها مستحب شمرده شده است) .۱۵
کوتاه کردن شارب نیز از جمله سنن شمرده شده است .۱۶

بهداشت روان

همان گونه که جسم آدمی نیازمند مراقبت ( پیشگیری) و رفع مرض (درمان) است ، روح و جان و عقل آدمی نیز محتاج مراقبت ها و درمان های مختص به خود است :

۱٫ عوامل تباهی عقل : نوشیدن شراب ، گناه ، خودپسندی، معاشرت با نادانان ، بیهوده گویی ، شوخی فراوان ، فقر و تنگدستی ، زیاده روی در خوردن گوشت و بیکاری از جمله عواملی برشمرده شده که در لسان ائمه اطهار (ع) موجب کم خردی و نقصان در اندیشه اند .

۲٫ عوامل سلامت عقل : حجامت ، خوشبو بودن، خوردن سرکه و به و خورش کدو، دانش اندوزی ، تجربه پیدا کردن و رها کردن کارهای بی فایده و لغو نیز از جمله موجبات سلامت عقل هستند .

۳٫ عوامل بیماری و مرگ دل : پیمان شکنی، زیاده گویی، گوش سپردن به لهو، گفتگو و مجادله بی حاصل، محبت غیر الهی، تکرار گناه و همنشینی با ثروتمندان خوشگذران، زیاد خندیدن در زمره اسباب تباهی و فنای سلامت دل اند .

۴٫ عوامل سلامت دل: قرائت قرآن، موعظه ، یاد مرگ ، ملاقات با نیکوکاران، اطعام درماندگان ، مهرورزی با یتیمان، طهارت از گناه ، تقوا، گفتگوی علمی و معاشرت با صاحبان معرفت نیز از مواردی است که سلامت دل و جان را در پی خواهد داشت .۱۷

منابع:

  1. الجامع الصغیر، ج۱، ص۳۷۷
  2. همان، ص ۵۱۷
  3. الفقیه، ج۳، ص۱۶۹
  4. مکارم الاخلاق، ص۴۲۵
  5. الفقیه، ج۱، ص۵۵
  6. کافی، ج۶، ص ۲۹۷
  7. مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۳۶۱
  8. مکارم الاخلاق، ص ۳۹
  9. مکارم الاخلاق، ص ۳۲
  10. الجامع الصغیر، ج ۱، ص ۱۱۶
  11.  الجامع الصغیر، ج۲، ص ۶۴۵
  12. عیون اخبار الرضا، ج ۲، ص۱۸۴
  13. کافی، ج ۳، ص ۴۱۷
  14. مکارم الاخلاق، ص ۶۶
  15. همان
  16. تحف العقول، ص۱۰۰
  17. مفاتیح الحیات، صص ۱۲۹ تا ۱۳۸