عوامل پیدایش تصوف در اسلام/ قسمت (۲)

ded0d43f607a3e2a36eed8deb9a6add0_L

۲ـ دنیاپرستى و آشوب هاى سیاسى

گرایش مادى گرایانه و دنیاطلبانه برخى از اصحاب پیامبر و نزاع هاى سیاسى قرن اول و دوم زمینه ساز پیدایش و گسترش صوفیه بوده است.

تمایل به دنیا در اثر فتوحات، اولین قدم انحراف مسلمین بود که دولت عثمان آن را توسعه داد. نتیجه این انحراف، زهدورزى افرادى چون عبدالله بن عمر و حسن بصرى و پرهیز آن ها از وارد شدن در حوزه مسایل سیاسى ـ اجتماعى بود. حسن بصرى متوفاى ۱۱۰ هجرى با این که امام على علیه السلام ، امام حسن علیه السلام ، امام حسین علیه السلام ، امام سجاد علیه السلام و امام محمدباقر علیه السلام را درک کرد، در پوستین ریاضت کشى خود فرو رفته و هیچ گاه ائمه اطهار را یارى نکرد.

عبدالواحد بن زید از اصحاب حسن بصرى، اولین کسى بود که خانقاه کوچکى براى صوفیه ساخت و زمینه را براى ابراز وجود صوفیان قرن دوم و سوم مانند ابو هاشم کوفى، ذوالنون مصرى، معروف کرخى، ابراهیم ادهم، ابو حامد بلخى و محاسبى فراهم آورد.

داود طایى متوفاى ۱۶۵ قمرى خطاب به فرزندش چنین گفته است: اى پسر! اگر سلامت خواهى دنیا را وداع کن و اگر کرامت خواهى بر آخرت نیز تکبیر گوى. وى آن قدر از دنیا اعراض کرد که نان در آب مى ریخت و مى آشامید تا خوردن و آشامیدن را یکى کند!

۳ـ تماس مسلمانان با رهبانیان مسیحى

رهبانیت مسیحى هم بر صوفى گرى مسلمانان تأثیرگذار بود. حتى مسجد ضرار هم توطئه راهب مسیحى بود. توضیح این که: قبل از جنگ تبوک، عده اى از منافقین مدینه با مرد راهبى به نام ابو عامر ـ که بسیار ریاست طلب بود ـ بیعت کردند. ابو عامر، پس از فتح مکه به طائف گریخت و چون اهل طائف به اسلام گرویدند، به سوى شام و نزد امپراطور روم رفته و از آن جا به منافقین پیام فرستاد که آماده شوند و مسجدى بنا نهند تا به کمک امپراطور روم، بساط رسول خدا در مدینه برداشته شود.

منافقین در گام نخست در جهاد شرکت نکردند و با نیرنگ از پیامبر تقاضا نمودند که مسجد مدینه براى بیماران و پیرمردان دور است و لذا اقدام به ساختن مسجد ضرار کردند. پیامبر به جهت اهمیت جنگ تبوک با آن ها برخورد نکرد و على علیه السلام را به جاى خود در مدینه گماشت. پیامبر صلى الله علیه و آله پس از مراجعت طبق آیه ۱۰۷ سوره توبه به تخریب مسجد ضرار فرمان داد.