نسبت تصوف و عرفان اسلامی/ قسمت (۵)

09e5614e03d511bf65c929aaef72faf5_L

شباهت بین پاره ای افکار و حتی تعبیرات محیی الدین بن عربی با ریمون لول عارف و حکیم اسپانیائی نکته یی است که خیلی محققان بدان توجه یافته اند

و حکایت دارد از وسعت تاثیرعرفان اسلامی. چنانکه بین محیی الدین و دانته (Beatrice) هم از پاره یی جهات شباهتهاهست. حتی محیی الدین هم مثل دانته بئاتریس خود را داشته است نظام عین الشمس همچنین احوال سن فرانسواداسیز از بعضی جهات: احوال شیخ شبلی و معروف کرخی را بیاد می آورد و سادگی زاهدانه و ذوق محبت سانتاترزا (Santa Tereza) یاد آور فقر پارسایانه ومحبت الهی رابعه عدویه است و کلام لایب نیتس که درباره این پارسا زن مسیحی می گوید که گوئی جز او و خدای او هیچ چیز دیگر درعالم وجود ندارد، بعضی از احوال و سخنان رابعه را در محبت خدا به خاطر می آورد که گفته است:
دل وی از محبت خدا جائی نه برای دوستی دیگری دارد نه برای دشمنی دیگر، حتی در عشق به حق فرصت عشق به پیغمبر را ندارد و نه مجال نفرت و دشمنی نسبت به شیطان را. درست است که احتمال وقوع اخذ، بین این دو زن پارسای ساده و بی ریا نمی رود اماشباهت فکر، قابل ملاحظه است و حاکی از صدق و صفای هر دو و اوج پروازفکر آنها. در هر صورت دینی را که عرفان مسیحی به عرفان اسلامی داردنمی توان نادیده گرفت یا ناچیز شمرد و در عرفان نیز مثل حکمت دنیای اسکولاستیک نمی توانسته است از تاثیر اسلام بر کنار مانده باشد. درواقع صوفیه در نشر اسلام در عالم تاثیر قابل ملاحظه یی داشته اند، و ازین حیث خدمات آنها به اسلام نیز در خور یاد آوریست. چنانکه تاثیر وجودمشایخ چشتیه، شطاریه، و نقشبندیه در نشر اسلام بین هندوان و اقوام مالزی بمراتب بیش از تاثیر غازیان و جنگجویان سابق درین باب بودبعلاوه، در ترویج حریت فکر، و حس برادری با خلق، و ترک تعصب بین اهل مذاهب و فرق، تاثیر صوفیه در عامه مسلمین قابل ملاحظه شد. تصوف اسلامی که چنین روح اخلاص و ایثاری را در بین خودمسلمین منتشر کرده است در دنیای مجاور بی شک تاثیر داشته است. وقتی درباب منشا آن، که با مسیحیت و نو افلاطونی و آیین هندوان ارتباط داردصحبت می شود از تاثیر آن نیز که در عرفان مسیحیت و عرفان هندوان تدریجا وارد شده است نباید غافل شد.