مهدویت در قرآن

9f3dcf4ce584f4d829ed142041e43d1b_L

اندیشه‌ی پیروزی نهایی نیروی حق و صلح و عدالت بر نیروی باطل و ستیز و ظلم، گسترش جهانی ایمان اسلامی، استقرار کامل و همه جانبه‌ی ارزشهای انسانی، تشکیل مدینه‌ی فاضله و جامعه‌ی ایده آل، و بالاخره اجرای این ایده‌ی عمومی و انسانی به وسیله‌ی شخصیتی مقدس و عالی قدر، اندیشه‌ایست که کم و بیش همه‌ی فرق و مذاهب اسلامی با تفاوتها و اختلافهایی بدان مومن و معتقدند. زیرا این اندیشه به حسب اصل و ریشه، قرآنی است.

این قرآن مجید است که با قاطعیت تمام پیروزی نهایی ایمان اسلامی را اعلام کرده بدین صورت خداوند متعال در آیه‌ی شریفه‌ی زیرمیفرماید: هوالذی أرسل رسوله بالهدی و دین الحقّ لیظهره علی الدّین کلّه و لو کره المشرکون(توبه۳۳ و صف۹) و غلبه‌ی قطعی صالحان و متقیان را اینگونه برشمرده است: و لقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر أنّ الارض یرثها عبادی الصالحون ( انبیاء ۱۰۵) در رابطه با کوتاه شدن دست ستمکاران و جباران برای همیشه خدای متعال اینگونه وعده داده است که:و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم الائمه و نجعلهم الوارثین. و نمکن لهم فی الارض و نری فرعون و هامان و جنودهما منهم ما کانوا یحذرون ( قصص ۵ و ۶ ) و آینده‌ی درخشان و سعادتمندانه‌ی بشریت را در آیه‌ی مبارکه ای دیگر:قال موسی لقومه استعینوا بالله و اصبروا ان الارض لله یورثها من یشاء من عباده و العاقبه للمتقین (اعراف ۱۲۸)نوید داده است.

این اندیشه بیش از هر چیز مشتمل بر عنصر خوشبینی نسبت به جریان کلی نظام طبیعت و سیر تکاملی تاریخ و اطمینان به آینده و طرد عنصر بدبینی نسبت به پایان کار بشر است.

خداوند در قرآن کریم، در آیات متعددی وعده‌ی تشکیل حکومت واحد جهانی اسلام، بسط دین اسلام، غلبه آن بر همه ادیان، زمامداری صلحا و ارباب لیاقت، و پیروزی حزب الله را داده است. در این زمینه، آیات بسیاری در قرآن کریم وارد شده است. محققان امامیه، کتب مستقلی در این باره نگاشته‌اند که از جمله آن‌ها « المحجه فی ما نزل فی القائم الحجه » تالیف محدث مفسر سیدهاشم توبلی بحرانی است. مولف در این کتاب، یکصد و بیست آیه از آیات قرآن کریم را به استناد حدیث وارده بر حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف تطبیق کرده است. کتاب «المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف فی القرآن» و «سیمای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در آیینه‌ی قرآن » و کتاب «مهدی موعود» علی دوانی که ترجمه جلد سیزدهم بحار الانوار می‌باشد در باب پنجم، ۶۱ آیه از قرآن را که ، روایات اهل بیت تأویل به ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف شده، آورده است. با تدبر در آیات قرآن کریم همچنین در می‌یابیم که حکومت واحد جهانی بر اساس توحید، به رهبری موعود قرآن، تشکیل خواهد شد و اداره‌ی آن به دست صالحان و مومنان خواهد بود، برنامه‌های عالی اسلام و نظام کامل حکومت الله در سرتاسر جهان بدون کم و کاست برگزار  و اجرا می‌شود و همه‌ی احکام الهی به خود جامه‌ی عمل خواهد پوشید، بیم و هراس توده‌ی مردم از بین خواهد رفت و آرامش و امنیت کامل در سراسر گیتی برقرار خواهد گردید. و همگان خدای یکتا را پرستش خواهند کرد و هرگونه شرک و بت پرستی ریشه کن خواهد شد.

مباحث مهدویت به مثابه بخشی از آموزه های اساسی دین، ریشه در قرآن دارد. این مباحث در قرآن با نگاهی عام مطرح شده و تصویری از اراده‌ی نهایی حق ارائه می‌دهد. در این تصویر حرکتی که رسول خدا آغازگر آن بود، در نهایت بر تمامی ادیان برتری خواهد یافت. در مسیر تحقق این اراده، آنان که مسیر بندگی و شایستگی را طی کنند راهبر دیگران شده و بر جای کسانی تکیه خواهند زد که قدر نعمت ندانسته و به حق جفا کردند. حق خواهند ماند که ماندنی است و باطل خواهد رفت که رفتنی است. در بررسی آیاتی که به موضوع مهدویت مربوط می‌باشند روایات تفسیری با ارائه‌ی شیوه‌هایی متفاوت در استنباط از آیات، هم بهره های ما را از آیات قرآن در مباحث مهدوی افزون می‌کند و هم شیوه‌های متفاوتی در اصول استنباط در اختیار می‌گذارد، محققان با تامل در محورهای مورد تاکید و تکرار در قرآن و در روایات تفسیری توانسته‌اند به تصویری از مهدویت نزدیک شوند که آموزش هایی بی واسطه و با واسطه‌ی قرآنی را در ذهن مخاطبان شکل خواهد داد. گذشته از این بیشتر آنچه که بعنوان رابطه میان قرآن و مهدویت مطرح شده، از باب تطبیق بوده و تنها یکی از مجموعه مصادیق هریک از آیات به شمار می‌رود. عنوان اندیشه‌ی مهدویت در برگیرنده‌ی همه‌ی مفاهیم و گزاره‌هایی است که به نجات نهایی اهل حق و به منجی بزرگ مومنان در پیکار با باطل مرتبط می‌شود. این اندیشه گاه در قالبی عام و عاری از اشاره به مصداق مورد توجه قرار گرفته و گاهی نیز  از امام دوازدهم عجل الله تعالی فرجه الشریف و شرایط و دوره‌های امامت او گفت‌و‌گو کرده است. مباحثی که در شکل اول قرار می‌گیرند نگاهی عام به مقوله‌ی مهدویت‌اند و مباحث مندرج در شکل دوم را می‌توان با نام مهدویت خاصه درج کرد. اندیشه‌ی مهدویت در شکل خاص آن مورد بحث مستقیم قرآن نیست، ولی آیات متعددی را می‌توان ناظر به بحث مهدویت عامه دانست و ریشه‌های روشنی از طرح این اندیشه را در قرآن نشان داد، اما مطالعه‌ی روایات تفسیری، باب تازه‌ای را در این عرصه می‌گشاید و اسلوب‌های مختلفی را نشان می‌دهد که معصومین علیهم السلام با استفاده از قرآن به تبین معارف مهدوی پرداخته اند.

تکیه بر قرآن در تبیین معارف مهدوی از چند منظر حائز اهمیت است، اول آنکه قرآن در کنار تبیین صریح و آشکار بسیاری از آموزه‌‌ها، گاه با روش‌های ظریف و پیچیده به نکاتی اشاره دارد. توسل به این شکل‌های متفاوت در بیان، با لحاظ نکته‌ای در شرایط عصر و یا ویژگی‌های مخاطبان است. قرآن کتابیست که نیاز به مبیّن در متن آن ملحوظ بوده “و بالبینات و الزبر و انزلناالیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم و لعلهم یتفکرون(نحل۴۴)” و همراهی باثقل دیگر را طلب می‌کرده و این نیاز در آیات ظریف و پیچیده‌ی مباحث مهدوی بیشتر به چشم می‌خورد. دوم آنکه گره خوردن آموزش معارف مهدوی با قرآن می‌تواند مخاطبان آن را گسترده‌تر نماید.