نگاهی تحلیلی راه بردی به نهج البلاغه “حکمت ۳۱”

1247c616d35a18ca73146bfb1e85b713_L

مَنْ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ صَدَرَ عَنْ شَرَائِعِ [الْحِلْمِ‏] الْحُکْمِ(آن کس که به حقیقت دانش رسید، از چشمه زلال شریعت نوشید)

حکمت ۳۱:

الْإِیمَانُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ:

۱٫ الصبر عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ:

     ۱٫۱٫   الشَّوْقِ: فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّهِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ(آن کس که اشتیاق بهشت دارد، شهوت‏هایش کاستى گیرد)

     ۱٫۲٫   الشَّفَقِ(هراس): مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النَّارِ اجْتَنَبَ الْمُحَرَّمَاتِ(آن کس که از آتش جهنّم مى‏ترسد، از حرام دورى مى‏گزیند)

     ۱٫۳٫   الزُّهْدِ: مَنْ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِیبَاتِ(آن کس که در دنیا زهد مى‏ورزد، مصیبت‏ها را ساده پندارد)

     ۱٫۴٫   التَّرَقُّبِ(انتظار): مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ سَارَعَ [فِی‏] إِلَى الْخَیْرَاتِ(آن کس که مرگ را انتظار مى‏کشد در نیکى‏ها شتاب مى‏کند)

۲٫    الیقین عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ:

     ۲٫۱٫   تَبْصِرَهِ الْفِطْنَهِ(بینش زیرکانه):

     * مَنْ تَبَصَّرَ فِی الْفِطْنَهِ تَبَیَّنَتْ لَهُ الْحِکْمَهُ(آن کس که هوشمندانه به واقعیّت‏ها نگریست، حکمت را آشکارا بیند)

     ۲٫۲٫   تَأَوُّلِ الْحِکْمَهِ(دریافت حکیمانه واقعیّت‏ها)

مَنْ تَبَیَّنَتْ لَهُ الْحِکْمَهُ عَرَفَ الْعِبْرَهَ(آن که حکمت را آشکارا دید، عبرت آموزى را شناسد)

     ۲٫۳٫   مَوْعِظَهِ الْعِبْرَهِ(پند گرفتن از حوادث روزگار)

     * وَ مَنْ عَرَفَ الْعِبْرَهَ فَکَأَنَّمَا کَانَ فِی الْأَوَّلِینَ(آن که عبرت آموزى شناخت گویا چنان است که با گذشتگان مى‏زیسته است)

      ۲٫۴٫   سُنَّهِ الْأَوَّلِینَ(پیمودن راه درست پیشینیان)

۳٫   العدلعَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ

     ۳٫۱٫   غَائِصِ الْفَهْمِ(فکرى ژرف اندیش)

     * فَمَنْ فَهِمَ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ(پس کسى که درست اندیشید به ژرفاى دانش رسید)

     ۳٫۲٫   غَوْرِ الْعِلْمِ(دانشى عمیق)

     * مَنْ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ صَدَرَ عَنْ شَرَائِعِ [الْحِلْمِ‏] الْحُکْمِ(آن کس که به حقیقت دانش رسید، از چشمه زلال شریعت نوشید)

     ۳٫۳٫   زُهْرَهِ الْحُکْمِ(نیکو داورى کردن)

     * مَنْ حَلُمَ لَمْ یُفَرِّطْ فِی أَمْرِهِ وَ عَاشَ فِی النَّاسِ حَمِیداً(کسى که شکیبا شد در کارش زیاده روى نکرده با نیکنامى در میان مردم زندگى خواهد کرد)

     ۳٫۴٫   رَسَاخَهِ الْحِلْمِ(استوار بودن در شکیبایى)

۴٫   الجهادعَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ

     ۴٫۱٫   الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ: مَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِینَ(پس هر کس به معروف امر کرد، پشتوانه نیرومند مؤمنان است)

     ۴٫۲٫   وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ: مَنْ نَهَى عَنِ الْمُنْکَرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ [الْمُنَافِقِینَ‏] الْکَافِرِینَ(آن کس که از زشتى‏ها نهى کرد، بینى منافقان را به خاک مالید)

     ۴٫۳٫   وَ الصِّدْقِ فِی الْمَوَاطِنِ(راستگویى در هر حال): مَنْ صَدَقَ فِی الْمَوَاطِنِ قَضَى مَا عَلَیْهِ(آن کس که در میدان نبرد صادقانه پایدارى کند حقّى را که بر گردن او بوده ادا کرده است)

     ۴٫۴٫   وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِینَ(دشمنى با فاسقان): مَنْ شَنِئَ الْفَاسِقِینَ وَ غَضِبَ لِلَّهِ غَضِبَ اللَّهُ لَهُ وَ أَرْضَاهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ(کسى که با فاسقان دشمنى کند و براى خدا خشم گیرد، خدا هم براى او خشم آورد، و روز قیامت او را خشنود سازد)

الْکُفْرُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ

  1. التَّعَمُّقِ‏( کنجکاوى دروغین ) : مَنْ تَعَمَّقَ لَمْ یُنِبْ إِلَى الْحَقِّ( آن کس که دنبال توهّم و کنجکاوى دروغین رفت به حق نرسید )
  2. وَ التَّنَازُعِ (ستیزه‏جویى و جدل) : مَنْ کَثُرَ نِزَاعُهُ بِالْجَهْلِ دَامَ عَمَاهُ عَنِ الْحَقِّ( آن کس که به ستیزه‏جویى و نزاع پرداخت از دیدن حق نا بینا شد )
  3. وَ الزَّیْغِ : مَنْ زَاغَ سَاءَتْ عِنْدَهُ الْحَسَنَهُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّیِّئَهُ وَ سَکِرَ سُکْرَ الضَّلَالَهِ (آن کس که از راه حق منحرف گردید ، نیکویى را زشت، و زشتى را نیکویى پنداشت و سر مست گمراهى‏ها گشت)
  4. وَ الشِّقَاقِ : مَنْ شَاقَّ وَعُرَتْ عَلَیْهِ طُرُقُهُ وَ أَعْضَلَ عَلَیْهِ أَمْرُهُ وَ ضَاقَ عَلَیْهِ مَخْرَجُه ُ(آن کس که دشمنى ورزید پیمودن راه حق بر او دشوار و کارش سخت، و نجات او از مشکلات دشوار است)

الشَّکُّعَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى

  1. التَّمَارِی(جدال در گفتار):فَمَنْ جَعَلَ الْمِرَاءَ دَیْدَناً لَمْ یُصْبِحْ لَیْلُهُ(آن کس که جدال و نزاع را عادت خود قرار داد از تاریکى شبهات بیرون نخواهد آمد)
  2. وَ الْهَوْلِ(ترسیدن):وَ مَنْ هَالَهُ مَا بَیْنَ یَدَیْهِ‏ نَکَصَ عَلى‏ عَقِبَیْهِ(آن کس که از هر چیزى ترسید همواره در حال عقب نشینى است)
  3. التَّرَدُّدِ(دو دل بودن):مَنْ تَرَدَّدَ فِی الرَّیْبِ وَطِئَتْهُ سَنَابِکُ الشَّیَاطِینِ(آن کس که در تردید و دو دلى باشد زیر پاى شیطان کوبیده خواهد شد)

 وَ الِاسْتِسْلَامِ(تسلیم حوادث روزگار شدن):مَنِ اسْتَسْلَمَ لِهَلَکَهِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ هَلَکَ فِیهِمَا(آن کس که تسلیم حوادث گردد و به تباهى دنیا و آخرت گردن نهد، هر دو جهان را از کف خواهد داد)

منابع:

     ۱- نهج البلاغه (للصبحی صالح) ، صص ۴۷۳-۴۷۴

     ۲- نهج البلاغه (مرحوم دشتی) ، صص ۴۴۶-۴۴۹

     ۳- شرح نهج البلاغهلابن أبی الحدید ، ج‏۱۸، ص : ۱۴۲

     ۴- بحارالأنوار (ط – بیروت) ، ج‏ ۶۵ ، ص : ۳۴۸

 

شمای حکمت۳۱