عامل بودن/ پایبندی آمر و ناهی به گفته های خود – قسمت سوم

1f77879b610476cf4577162eb46bba35_L

عمده فقیهان این شرط را جزو شرایط وجوب ندانسته و گفته اند که چون این فریضه واجب توصلی است و قصد قربت در آن شرط نیست. … .

با توجه به اهمیت این شرط است که امام على  (ع)، بر آن تأکید بسیار دارد و اگر در باب شروط دیگر، چندان سخنى به تصریح نمى  گوید، بر این شرط بسیار پافشارى مى کند و آن را اساسى  ترین شرط امر به معروف و نهى از منکر مى  شمارد. بر فرض این که مقصودشان از شرط، شرط تأثیر باشد، نه وجوب، مگر نه این که هدف اساسى و فلسفه وجوب آن، همین تأثیر است؟ امام ( ع) کسانى را که امر به معروف و نهى از منکر مى کنند، اما خود به گفته  هایشان عمل نمى کنند، لعنت مى کنند و مى  فرمایند: «خداوند آمران به معروف را که خود آن را وامى  گذارند و ناهیان از منکر را که خود بدان عمل مى کنند، لعنت کند» (نهج البلاغه، خطبه ۱۲۹). ایشان همچنین پیش  شرط امر و نهى را پایبندى آمر و ناهى مى دانند و مى فرمایند: «نهى از منکر کنید و خود از آن بازایستید؛ چرا که پس از بازایستادن، به بازداشتن فرمان یافته اید» (نهج البلاغه، خطبه۱۰۵). ایشان خود را پیشاهنگ این روش و شیوه مى  داند و مى  فرماید: «اى مردم، به خدا سوگند من شما را به طاعتى ترغیب نمى  کنم، مگر آن که پیش از شما بدان روى مى  آورم و شما را از معصیتى بازنمى  دارم، مگر آن که پیش از شما خود از آن بازمى  ایستم» (نهج البلاغه، خطبه ۷۵) . در تفسیر آیه شریفه: «رِجَالٌ لَّا تُلْهِیهِمْ تجارَهٌ وَ لَا بَیْعٌ عَن ذِکْرِ اللَّهِ »؛ «مردانى که تجارت و داد و ستدى آنان را از یاد خدا غافل نمى  سازد» (سوره نور/ آیه ۳۷)؛ به وصف مردان خدایى مى پردازد که تجلى حق در زمین هستند. شاخصه کار اینان وحدت علم و عمل آنان است و هر آنچه بگویند، خود نیز بدان عمل مى کنند: «به عدالت فرمان مى دهند و خود بدان عمل مى کنند و از منکر بازمى دارند و خود از آن بازمى  ایستند» (نهج البلاغه، خطبه ۲۲۲). این نکته درباره مربیان مردم و کسانى که خود را در موضع رهبرى و راهنمایى نشانده  اند، مهم تر است. آنان باید با عمل نه گفتار، مردم را هدایت کنند و به جاى سخن از معروف، خود مصداق معروف و نماد آن باشند. به همین جهت، دیدگاه امام على  (ع) این است که، می فرماید: «آن که خود را پیشواى مردم سازد، پیش از تعلیم دیگرى باید به ادب کردن خویش بپردازد و پیش از آن که به گفتار تعلیم فرماید، باید به کردار ادب نماید و آن که خود را تعلیم دهد و ادب اندوزد، شایسته  تر به تعظیم است از آن که دیگرى را تعلیم دهد و ادب آموزد».(نهج البلاغه، حکمت ۷۳). بارى، از نظر امام اساسا امر به معروف و نهى از منکر به معناى سخن گفتن و دیگران را به زبان راهنمایى کردن نیست، بلکه مقصود ارائه الگوى عملى از معروف و دورى از منکر است. ایشان به هنگام یادکرد از یکى از یارانشان با شیفتگى او را وصف مى کند و یکى از اوصاف او را چنین باز مى گوید: «آنچه مى گفت، انجام می داد و آنچه نمى کرد، نمى گفت» (نهج البلاغه، حکمت ۲۸۹)

ادامه دارد… .