عامل بودن – شرط تأثیر!! نه شرط وجوب

ae7d3bea3c07ccb94f647576b4b676d2_L

هر کاری راه و روش مناسب خود را می‏ طلبد. برای رد شدن از خیابان نمی‏ توان همه ماشین های در حال حرکت را نگاه داشت یا برای خرید نان نمی توان به آهنگری رفت و نیز برای درس خواندن نمی‏ توان در استخر شنا کرد!!!

امر به معروف و نهی از منکر نیز چنین است؛ باید همه شرایط، مراتب، روش‏ها و مقدمات آن را فراگرفت. در این بخش از نشریه به مقدماتی خواهیم پرداخت که برای تأثیر بیشتر در امر به معروف نهی از منکر لازم است. اما آنچه در این مقال به آن می‏پردازیم این است که مقدمات گفته شده شرط تأثیر امر و نهی است، نه شرط وجوب!!!
به عبارت دیگر امر و نهی در هر حالی بر همه ما واجب است و نمی‏توان با ادعای اینکه «من راه و روش آن را نمی‏دانم یا دیگر مقدمات در من جمع نیست»، از زیربار مسئولیت شانه خالی کرد.
به دو مثای که رد فقه زده می‏شود، دقت کنید؛ طهارت (وضو، غسل و تیمم) به خودی خود واجب نیست؛ اما برای نماز خواندن یا طواف حتماً باید طهارت داشت یعنی طهارت مقدمه‏ای است که بدون آن نماز درست نیست اما همچنان واجب است. همچنین استطاعت مقدمه حج است که بدون آن حج واجب نیست. تفاوت میان این دو این است که اگر استطاعت نباشد، حج رفتن واجب نیست؛ اما  اگر طهارت نباشد، وجوب نماز نمیافتد، بلکه همچنان واجب است و تارک آن در عذاب خواهد بود. حال سؤال این است که آیا شناخت مقدمات امر به معروف و نهی از منکر مانند استطاعت است که اگر نباشد، امر و نهی نیز واجب نباشد؟ یا مثل طهارت است که باید حتما درصدد تأمین و تحصیل آن برآییم و اگر چنین نکردیم، واجب همچنان برعهده ما باقی است؟
با تتبعی کوتاه در رساله‏های عملیه و نیز رجوع به حکم عقل و حکم آن به لزوم اصلاح جامعه، به عیان درمی‏یابیم که شناخت این مقدمات، ابزاری است که اثر بخشی امر و نهی را بیشتر می‏کند نه اینکه اگر آنها نباشند امر و نهی نیز ساقط می‏شود.